

D3866

@##། །རྒྱ་གར་སྐད་དུ། པཉྩ་སྐན་དྷ་པྲ་ཀ་ར་ཎ། བོད་སྐད་དུ། ཕུང་པོ་ལྔའི་རབ་ཏུ་བྱེད་པ། སངས་རྒྱས་ལ་ཕྱག་འཚལ་ལོ། །འཕགས་པ་འཇམ་དཔལ་གཞོན་ནུར་གྱུར་པ་ལ་ཕྱག་འཚལ་ལོ། །བློ་གྲོས་སྦྱངས་པ་མེད་རྣམས་ཀྱི། །བློ་ཡི་ཁ་ནི་དབྱེ་བའི ཕྱིར།།ཕུང་པོ་སྐྱེ་མཆེད་ཁམས་རྣམས་ཀྱི། །མདོར་བསྡུས་ཡང་དག་མཚན་ཉིད་བརྗོད། །དེ་ལ་ཕུང་པོ་ལྔ་ནི་གཟུགས་ཀྱི་ཕུང་པོ་དང་། །ཚོར་བའི་ཕུང་པོ་དང་། འདུ་ཤེས་ཀྱི་ཕུང་པོ་དང་། འདུ་བྱེད་ཀྱི་ཕུང་པོ་དང་། རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཕུང་པོའོ། །སྐྱེ་མཆེད་བཅུ་གཉིས་ནི། འདི་ལྟ་སྟེ། མིག་གི་སྐྱེ་མཆེད་དང་། རྣ་བའི་སྐྱེ་མཆེད་དང་། སྣའི་སྐྱེ་མཆེད་དང་། ལྕེའི་སྐྱེ་མཆེད་དང་། ལུས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་དང་། ཡིད་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་དང་། གཟུགས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་དང་། སྒྲའི་སྐྱེ་མཆེད་དང་། དྲིའི་སྐྱེ་མཆེད་དང་། རོའི་སྐྱེ་མཆེད་དང་། རེག བྱའི་སྐྱེ་མཆེད་དང་།ཆོས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་ཅེས་བྱའོ། །ཁམས་བཅོ་བརྒྱད་དག་ནི། འདི་ལྟ་སྟེ། མིག་གི་ཁམས་དང་། གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་དང་། མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཁམས་དང་། རྣ་བའི་ཁམས་དང་། སྒྲའི་ཁམས་དང་། རྣ་བའི་རྣམ་པར་ཤེས་ པའི་ཁམས་དང་།སྣའི་ཁམས་དང་། དྲིའི་ཁམས་དང་། སྣའི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཁམས་དང་། ལྕེའི་ཁམས་དང་། རོའི་ཁམས་དང་། ལྕེའི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཁམས་དང་། ལུས་ཀྱི་ཁམས་དང་། རེག་བྱའི་ཁམས་དང་། ལུས་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ ཁམས་དང་།ཡིད་ཀྱི་ཁམས་དང་། ཆོས་ཀྱི་ཁམས་དང་། ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཁམས་ཞེས་བྱའོ་། །དེ་ལ་གཟུགས་ཀྱི་ཕུང་པོའི་དབང་དུ་བྱས་ནས་བརྗོད་པ། དེ་ནི་མིག་དང་། རྣ་བ་དང་། སྣ་དང་། ལྕེ་དང་། ལུས་ཏེ་དབང་པོ་ལྔ་དང་། གཟུགས་དང་། སྒྲ་དང་། དྲི་དང་། རོ་དང་། རེག་བྱ་སྟེ་ཡུལ་ལྔ་དང་། རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པ་ཞེས་བྱ་བ་སྟེ་རྫས་བཅུ་གཅིག་གི་བདག་ཉིད་ནི་གཟུགས་ཀྱི་ཕུང་པོའོ། །དེ་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་འགྱུར་ཏེ། འབྱུང་བ་དང་། འབྱུང་བ་ལས་གྱུར་པའོ། །དེ་ལ་འབྱུང་བ་ནི་ཆེན་པོ བཞི་སྟེ།སའི་ཁམས་དང་ཆུའི་ཁམས་དང་མེའི་ཁམས་དང་། རླུང་གི་ཁམས་ཞེས་བྱ་བའོ། །ཉེ་བར་བཟུང་བའི་གཟུགས་ཐམས་ཅད་འཛིན་པའམ། རང་གི་མཚན་ཉིད་འཛིན་པས་ནི་ཁམས་ཏེ། དེ་དག་ནི་རེག་བྱའི་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱི་ཁོངས་སུ་འདུས་ སོ།།རེག་བྱའི་སྐྱེ་མཆེད་ལྷག་མ་ནི་འཇམ་པ་ཉིད་ལ་སོགས་པའོ། །མིག་ལ་སོགས་པ་བཅུ་པོ་རྣམས་ནི་འབྱུང་བ་ལས་གྱུར་པ་སྟེ། འབྱུང་བ་ལས་བྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ། །ཇི་ལྟར་རྩིག་པ་ལ་བརྟེན་ནས་རི་མོ་དང་། རྩཝ་དང་ཤིང་ལ་བརྟེན་ནས་ཁྱིམ་དང་། མེ་ལོང་ལ་བརྟེན་ནས་ གཟུགས་བརྙན་དང་།ཤིང་མགལ་ལ་བརྟེན་ནས་མེ་ལྟར་འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་ལ་བརྟེན་ནས་མིག་ལ་སོགས་པ་ཀུན་དུ་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་ཉེ་བར་གཟུང་བའི་གཟུགས་ཞེས་བརྗོད་དོ། །སའི་ཁམས་ནི་འཐས་པ་ཉིད་དང་། མཁྲང་བ་ཉིད་དང་། སྲ་བ་ཉིད་དེ་དེའི་ལས་ནི་འཛིན་པའོ། ། ཆུའི་ཁམས་ནི་གཤེར་བ་ཉིད་དང་། སྣུམ་པ་ཉིད་དང་། ཞུ་བ་ཉིད་དེ། དེའི་ལས་ནི་སྡུད་པའོ། །མེའི་ཁམས་ནི་དྲོ་བ་ཉིད་དེ། དེའི་ལས་ནི་ཚོས་པ་དང་སྐེམས་པའོ། །རླུང་གི་ཁམས་ནི་ཡང་ཞིང་གཡོ་བ་སྟེ། དེའི་ལས་ནི་བསྐྱེད་པ་དང་འཕེལ་བའོ། །དེ་ལས་སྐྱེད་པ་ནི རང་གི་ཡུལ་དང་མངོན་པར་འབྲེལ་པ་ལྷག་པར་དེའི་སྟེང་དུ་འབྱུང་བར་བྱེད་པའོ།།འཕེལ་བ་ནི་ཡུལ་གཞན་དུ་བར་མ་ཆད་པར་འབྱུང་བས་ཡུལ་གཞན་འཐོབ་པར་བྱེད་པའོ། །འཕེལ་བར་བྱེད་པ་འདི་ཉིད་ལ་རྒྱས་པ་ཞེས་གསུངས་སོ། །འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་འདི་རྣམས་ནི་གང་ན་གཅིག་ ཡོད་པ་ན་ལྷག་མ་ཡང་ཡོད་ལ།གང་ན་ལྷག་མ་ཡོད་པ་ན་གཅིག་ཀྱང་ཡོད་དེ་ཕན་ཚུན་དབྱེར་མེད་དོ། །དེ་ལྟ་བས་ན་དེ་དག་ནི་ཕན་ཚུན་མ་ལྟོས་པར་མེད་པས་རང་གི་ངོ་བོར་གྲུབ་པ་མེད་དོ། །དེ་དག་ལས་གཟུགས་ཁ་ཅིག་ནི་དངོས་སུ་ཡོད་པ་ཉིད་དུ་རང་གི་དབང་པོའི་རྣམ་པར་ ཤེས་པས་རྟོགས་སོ།།ཁ་ཅིག་ནི་འབྲས་བུ་མཐོང་བ་རྗེས་སུ་དཔག་གོ། །དེ་དག་ནི་འབྱུང་བ་ཡང་ཡིན་པས་འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་སྟེ། རྒྱ་ཆེ་བའི་ནམ་མཁའ་ཁྱབ་པར་གནས་པ་ན་འདི་དག་ཉིད་ཆེན་པོའོ།

梵文：Pañca-skandha-prakaraṇa
藏文题：五蕴论
顶礼佛陀。顶礼圣者文殊童子。
为开启未经修习者的智慧之门，简要宣说蕴处界的真实相。
其中五蕴是：色蕴、受蕴、想蕴、行蕴、识蕴。
十二处是：眼处、耳处、鼻处、舌处、身处、意处、色处、声处、香处、味处、触处、法处。
十八界是：眼界、色界、眼识界、耳界、声界、耳识界、鼻界、香界、鼻识界、舌界、味界、舌识界、身界、触界、身识界、意界、法界、意识界。
关于色蕴的解释：它包含眼、耳、鼻、舌、身五根，色、声、香、味、触五境，以及无表色，共十一种实质，这就是色蕴。
色蕴又分为两种：四大种和所造色。
四大种是：地界、水界、火界、风界。
由于能持一切所造色或持自相，故称为界。这些都包含在触处之中。其余触处是柔软等性质。
眼等十种是所造色，因为是从四大种所生。如同壁画依墙而立，房屋依柱木而成，影像依镜而现，火依木炭而生，眼等诸色都依四大种而生，故称所造色。
地界具有坚实性、固性、硬性，其作用是持。水界具有湿性、润性、流性，其作用是摄。火界具有暖性，其作用是熟变和干燥。风界轻动，其作用是生长和增盛。
其中生长是指与自境相应而在其上增长。增盛是指在其他境界中相续不断而获得新的境界。此增盛即称为广大。
这些大种在何处若有一种则其余也必定存在，在何处若有其余则一种也必定存在，彼此不可分离。
因此，它们相互依存而无独立自性。
其中有些色法可以通过自身根识直接认知，有些则通过见其果而推知。
这些大种因其遍满广大虚空而住，故称为大。

།ཐུན་མོང་དང་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པ་དེ་ལས་ཀྱི་ཁྱད་པར་ལས་འབྱུང་བ་ཉིད་ ཀྱིས་འབྱུང་བའོ།།དེ་ལྟ་བས་ན་ནམ་མཁའ་ནི་གཟུགས་ཐམས་ཅད་འབྱུང་བའི་སྐབས་འབྱེད་པས་ཆེན་པོ་ཡིན་ཡང་འབྱུང་བ་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། འདུས་མ་བྱས་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་རོ། །དེ་བས་ན་ནམ་མཁའ་ནི་འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་མ་ཡིན་ནོ། །དེ་ལྟར་འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་རྣམས་བཤད་ཟིན་ཏོ། །ཡང་ ཇི་ལྟར་འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་འདི་དག་རེག་བྱའི་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱིས་བསྡུས་པ་ཉིད་ཀྱིས་འཇིག་རྟེན་པའི་དབང་པོ་དང་དབང་པོས་སོ་སོར་རྟོགས་པས་མངོན་སུམ་ཉིད་ཡིན་པ་ལྟར་མིག་ལ་སོགས་པ་ནི་མ་ཡིན་ཏེ།དབང་པོའི་ཡུལ་ལས་འདས་པ་ཉིད་ཀྱིས་ན་རང་གི་འབྲས་བུ་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ ལས་རྗེས་སུ་དཔག་པར་བྱ་བ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རྗེས་སུ་དཔག་པས་རྟོགས་སོ།།འདི་ལྟར་མ་དང་ཕ་ལ་བརྟེན་ནས་བུ་འབྱུང་བར་འགྱུར་བ་དེ་བཞིན་དུ་མིག་དང་གཟུགས་ལ་བརྟེན་ནས་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་འབྱུང་བ་ན་དེའི་མ་རིག་གནས་ལྟ་བུ་ནི་མིག་སྟེ། དེའི་ཡོངས་སུ་ གྱུར་པ་ལས་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་འགྱུར་བ་འབྱུང་བར་འགྱུར་ཏེ།ཕན་བཏགས་པ་དང་གནོད་པ་བྱས་པ་དག་གིས་གསལ་བ་དང་མི་གསལ་བ་དག་ཏུ་རྗེས་སུ་སྒྲུབ་པས་སོ། །དེ་ལྟ་བས་ན་མིག་གི་དབང་པོ་ནི་འདིའི་རྟེན་དུ་འགྱུར་བས་ན་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཞེས་དེ་ཡིས་ བསྟན་ཏོ།།མིག་གི་དབང་པོ་འདི་ནི་མིག་གི་རྟེན་གྱི་མིག་གི་འབྲས་བུའི་ནང་ན་རྒུན་འབྲུའི་འབྲས་བུའི་ཚད་ཙམ་ཟི་རའི་མེ་ཏོག་ལྟ་བུ་ལྟར་མེད་པ་པགས་པ་དང་བས་གཡོགས་པ་དང་བར་གནས་པ་རང་གི་འབྲས་བུ་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལས་རྟོགས་པ་སྟེ། དེ་ཡང་འདི་ལྟར་ཅེ་རེ་ལོང་ རྣམས་ཀྱི་མིག་གི་རྟེན་འདྲ་བར་གནས་ཀྱང་རྣམ་པར་ཤེས་པ་མི་འབྱུང་བས་དབང་པོ་མེད་པར་རབ་ཏུ་ཤེས་སོ།།མིག་གི་བརྟེན་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཡང་མིག་དང་། གཟུགས་དང་། སྣང་བ་དང་། ཡིད་ལ་བྱེད་པའི་རྐྱེན་རབ་ཏུ་རྙེད་ནས་འབྱུང་བར་འགྱུར་མོད་ཀྱི། ཐུན་ མོང་མ་ཡིན་པའི་རྒྱུས་ཉེ་བར་བརྟེན་ཏེ་ཇི་ལྟར་རྔ་བོ་ཆེའི་སྒྲ་དང་།ནས་ཀྱི་མྱུ་གུ་ཞེས་བྱ་བ་བཞིན་དུ་རྟེན་དེའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཞེས་བསྟན་ཏོ། །རབ་ཏུ་བྱེད་པའི་གཞུང་དང་ཡང་རྗེས་སུ་མཐུན་པར་འགྱུར་ཏེ། མིག་གི་དབང་པོ་གང་ཞེ་ན། མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་རྟེན་གཟུགས་ དང་པོའི་ཞེས་འབྱུང་ངོ་།།མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་འདིའི་རྟེན་ནི་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པའི་མིག་དང་འདས་པའི་ཡིད་དོ། །དེ་ལ་མིག་ལ་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་རྟེན་དུ་བརྗོད་ན་ཡིད་ཀྱིས་ཀྱང་མིག་ཅེས་བྱ་བ་འཐོབ་པར་འགྱུར་བས། དེ་ བསམ་གཟུགས་དང་བ་ཞེས་སྨོས་སོ།།དེ་བཞིན་དུ་རྣ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ་ཡང་ཤེས་པར་བྱའོ། །ཁྱད་པར་ནི་འདི་ཡིན་ཏེ། རྣ་བའི་དབང་པོའི་རྡུལ་ཕྲ་རབ་ནི་གྲོ་བའི་མདུད་པ་ལྟ་བུར་གནས་སོ། །སྣའི་དབང་པོའི་རྡུལ་ཕྲ་རབ་ནི་མཚུལ་པའི་ནང་ལྟག་ཁུང་གི་ཐད་ཀ་ན་མིག་སྨན་གྱི་ ཐུར་མ་གཤིབས་པ་ལྟར་གནས་ཏེ།དབང་པོ་དང་པོ་གསུམ་ནི་ཕྲེང་བ་ལྟར་གནས་སོ། །ལྕེའི་དབང་པོའི་རྡུལ་ཕྲ་རབ་ནི་ཟླ་བ་ཁམ་པ་ལྟར་གནས་སོ། །ལུས་ཀྱི་དབང་པོའི་རྡུལ་ཕྲ་རབ་ནི་ལུས་བཞིན་དུ་གནས་སོ། །ལུས་ཀྱི་དབང་པོའི་ཁྱད་པར་ཉིད་མོད་དཔའ་དབང་ པོའོ།།དེ་ལ་མོའི་དབང་པོའི་རྡུལ་ཕྲ་རབ་ནི་རྔ་བོ་ཆེ་མ་གཡོས་པའི་སྦུབས་ལྟར་གནས་སོ། །ཕོའི་དབང་པོའི་རྡུལ་ཕྲ་རབ་ནི་མཐེ་བོའི་རྣམ་པ་ལྟ་བུར་གནས་སོ། །མིག་ལ་སོགས་པ་ལྔ་པོ་འདི་རྣམས་ནི་རང་གི་ཡུལ་ལ་ཉེ་བར་དམིགས་པའི་བདག་པོ་ཡིན་པས་དབང་པོ་ཞེས་བྱའོ།། དེ་ལྟ་བས་ན་མིག་ནི་གཟུགས་ལ་ཉེ་བར་དམིགས་པ་ལ་ལྷག་པར་དབང་བྱེད་ཀྱི་གཟུགས་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །དེ་བཞིན་དུ་རྣ་བ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལ་ཡང་རིག་པར་བྱའོ། །མོ་ཉིད་དང་ཕོ་ཉིད་ལ་དབང་བྱེད་པས་མོ་དང་ཕོའི་དབང་པོ་སྟེ། དེ་ལ་མོའི་ངོ་བོ་ནི་མོའི་རང་བཞིན་དང་སྐད་དང་བྱེད་པ དང་བསམ་པའོ།།ཕོའི་ངོ་བོ་ནི་ཕོའི་རང་བཞིན་དང་སྐད་དང་བྱེད་པ་དང་བསམ་པ་སྟེ། དེ་དག་ལ་དབང་བྱེད་པས་མོ་དང་ཕོའི་དབང་པོའོ།

从共同和不共同的业的差别而产生。因此，虽然虚空是开辟一切色法生起的空间而为大，但并非大种，因为是无为法的缘故。所以虚空不是大种。如是已说大种。
又如同这些大种因为是触处所摄而为世间根和根的各别了知所直接感知，眼等则不是如此，因为超越根境，所以应当从自果识推度而了知。如同依靠父母而生子，同样依靠眼和色而生起眼识时，其中作为母亲般的住处是眼，从其转变而生起识的变化，由于利益和损害而成为明显和不明显的随顺证成。
因此，眼根成为此识的所依，故称为眼识。此眼根在眼球内葡萄大小的部位中，如同芝麻花般不可见，为皮肉所覆盖，处于中间，从自果识而了知。如是虽然盲人的眼球相似而住，但因为不生识，故知无根。
眼所依的识也是在获得眼、色、光明、作意等缘而生起，但由不共因所依止，如同大鼓声和麦芽，故说是彼所依的识。与论典相顺应：'什么是眼根？是眼识所依的净色。'
此眼识的所依有二种：俱生眼和过去意。其中说眼为眼识的所依时，意也将得到眼的名称，故说'净色'。同样也应了知耳等。差别是：耳根微尘如同豆荚形而住。鼻根微尘在鼻腔内壁如同并列的药针而住。前三根如鬘状而住。舌根微尘如同新月形而住。身根微尘如身而住。
身根的差别即是男女根。其中女根微尘如同未动的鼓腔而住。男根微尘如同拇指形而住。此等五根因为是各自对境的近缘的主宰，故称为根。
因此，眼对于缘取色是最有主权，而色则不是。同样也应了知耳等。因为主宰女性和男性，故为女根和男根。其中女性的本质是女性的自性、声音、行为和意乐。男性的本质是男性的自性、声音、行为和意乐，因为主宰这些，故为女根和男根。

།དེ་ལྟར་དབང་པོ་རྣམས་བསྟན་ནས། ད་ནི་དོན་རྣམས་བཤད་པར་བྱ་སྟེ། དེ་ལ་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པས་རྣམ་པར་ཤེས་པར་བྱ་བ་ཉིད་ནི་གཟུགས་ ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱི་རང་བཞིན་གྱི་རང་གི་མཚན་ཉིད་དོ།།དེ་བཞིན་དུ་སྒྲ་ལ་སོགས་པ་ནི་རང་རང་གི་དབང་པོའི་རྣམ་པར་ཤེས་པས་ཤེས་པར་བྱེད་པ་ཉིད་ནི་སྒྲ་ལ་སོགས་པའི་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱི་རང་གི་མཚན་ཉིད་དོ། །སོ་སོའི་དབྱེ་བས་ཕྱེ་བ་ན་གཟུགས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་ནི་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་ འགྱུར་ཏེ།ཁ་དོག་དང་དབྱིབས་སོ། །དེ་ལ་ཁ་དོག་ནི་བཞི་སྟེ། སྔོན་པོ་ལ་སོགས་པའོ། །གཞན་ནི་དེའི་བྱེ་བྲག་གོ། །དབྱིབས་ནི་རྣམ་པ་བརྒྱད་དེ། རིང་པོ་ལ་སོགས་པ་ནས་མི་མཉམ་པའི་བར་དུའོ། །གཟུགས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་དེ་ཉིད་ཡང་རྣམ་པ་ཉི་ཤུར་བརྗོད་པར་བྱ་སྟེ། འདི་ ལྟ་སྟེ་སྔོན་པོ་དང་།སེར་པོ་དང་། དམར་པོ་དང་། དཀར་པོ་དང་། རིང་པོ་དང་། ཐུང་ངུ་དང་། ཟླུམ་པོ་དང་། ལྷམ་པ་དང་། མཐོ་བ་དང་། དམའ་བ་དང་། མཉམ་པ་དང་། མི་མཉམ་པ་དང་། སྤྲིན་དང་། དུ་བ་དང་། རྡུལ་དང་། ཁུག་རྣ་དང་། གྲིབ་མ་དང་། ཉི་ མ་དང་།སྣང་བ་དང་། མུན་པ་ཞེས་བྱ་བའོ། །དེ་ལ་མཉམ་པ་ནི་མི་མཉམ་པ་མེད་པའོ། །མི་མཉམ་པ་ནི་མཐོན་དམན་དུ་གནས་པའོ། །ཁུག་རྣ་ནི་ལྷོ་བུར་རོ། །ཉི་མ་ནི་ཉི་མའི་འོད་དོ། །སྣང་བ་ནི་ཟླ་བ་དང་། སྐར་མ་དང་། མེ་དང་། སྨན་དང་། ནོར་བུ་རྣམས་ཀྱི་འོད་དོ།། གྲིབ་མ་ནི་གང་ན་གཟུགས་རྣམས་སྣང་བའོ། །བཟློག་པ་ནི་མུན་པའོ། །ལྷག་མ་ནི་གོ་སླའོ། །གཟུགས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་བཤད་ཟིན་ཏོ། །སྒྲ་ནི་རྣམ་པ་བརྒྱད་དེ་། ཟིན་པ་དང་མ་ཟིན་པའི་འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་རྒྱུ་ལས་བྱུང་བ་དག་སོ་སོར་སེམས་ཅན་དང་སེམས་ཅན་མ་ཡིན་པར་སྟོན པས་རྣམ་པ་བཞིའོ།།ཡང་དེ་ཉིད་རེ་རེ་ཞིང་ཡིད་དུ་འོང་བ་དང་། ཡིད་དུ་མི་འོང་བའི་བྱེ་བྲག་གིས་རྣམ་པ་བརྒྱད་དོ། །དེ་ལ་སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བ་སྐྱེ་བའི་རྟེན་ཉིད་དུ་བཟུང་བས་ཟིན་པའོ། །དེ་ནི་སེམས་དང་བཅས་པ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏེ། དབང་པོ་ལས་ཐ་དད་དུ་ གྱུར་པ་མ་ཡིན་པའོ།གང་ལ་རྒྱུ་ཟིན་པའི་འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་ཡོད་པ་དེ་ནི་ཟིན་པའི་འབྱུང་བ་ཆེན་པོའི་རྒྱུ་ཅན་ཏེ་ལག་པ་དང་ངག་གི་སྒྲ་ལྟ་བུའོ། །གཞན་ནི་མ་ཟིན་པའི་འབྱུང་བ་ཆེན་པོའི་རྒྱུ་ཅན་ཏེ། ཇི་ལྟར་རླུང་དང་ནགས་ཚལ་དང་ཆུ་ཀླུང་གི་སྒྲ་ལྟ་བུའོ། །སེམས་ཅན་དུ་སྟོན་ པའི་སྒྲ་ནི་སེམས་ཅན་དུ་ངེས་པར་བྱེད་པའི་སྒྲ་སྟེ།སྒྲ་གང་གིས་སེམས་ཅན་ཏེ་སྲོག་ཆགས་སོ་ཞེས་ངེས་པར་འགྱུར་བ་དེ་ནི་སེམས་ཅན་དུ་སྟོན་པའོ། །བཟློག་པ་ནི་སེམས་ཅན་མ་ཡིན་པར་སྟོན་པའོ། །དེ་ལ་ཟིན་པའི་འབྱུང་བ་ཆེན་པོའི་རྒྱུ་ཅན་སེམས་ཅན་དུ་སྟོན་པའི་སྒྲ་ནི་ངག་ གི་སྒྲའོ།།སེམས་ཅན་དུ་སྟོན་པ་མ་ཡིན་པ་ནི་དེ་ལས་གཞན་པའོ། །མ་ཟིན་པའི་འབྱུང་བ་ཆེན་པོའི་རྒྱུ་ཅན་དུ་སེམས་ཅན་དུ་སྟོན་པ་ནི་སྤྲུལ་པའི་ངག་གི་སྒྲའོ་། །སེམས་ཅན་དུ་སྟོན་པ་མ་ཡིན་པ་ནི་རླུང་དང་ནགས་ཚལ་དང་ཆུ་ཀླུང་གི་སྒྲའོ། །ཡིད་དུ་འོང་བ་ནི་ཡིད་ དགའ་བར་བྱེད་པའོ།།ཡིད་དུ་མི་འོང་བ་ནི་དེ་ལས་བཟློག་པའོ། །གཞན་དག་ན་རེ་ཟིན་པ་དང་མ་ཟིན་པའི་འབྱུང་བ་ཆེན་པོའི་རྒྱུ་ཅན་གྱི་སྒྲ་ཡང་ཡོད་དོ། །འདི་ལྟ་སྟེ། ལག་པ་དང་རྔའི་སྦྱོར་བ་ལས་བྱུང་བ་ལྟ་བུའོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །དེ་ནི་མི་རུང་སྟེ། ཁ་དོག་གི་རྡུལ་ཕྲ་རབ་གཅིག་ལ་འབྱུང་ བ་ཆེན་པོ་བཞི་མཚན་གཉིས་ཀྱིས་བསྐྱེད་པར་མི་འདོད་པ་དེ་བཞིན་དུ་འདི་ཡང་མི་འདོད་དོ།།དྲི་ནི་རྣམ་པ་བཞི་སྟེ། དྲི་ཞིམ་པ་དང་། མི་ཞིམ་པ་དང་། མཉམ་པ་དང་། མི་མཉམ་པ་ཉིད་དོ། །བསྟན་བཅོས་ལས་ནི་དྲི་ཞིམ་པ་དང་། དྲི་མི་ཞིམ་པ་དང་། དྲི་མཉམ་པ་ཞེས་རྣམ་པ་གསུམ་ འབྱུང་ངོ་།།རོ་ནི་དྲུག་སྟེ། མངར་བ་དང་། སྐྱུར་བ་དང་། ལན་ཚྭ་དང་། ཚ་བ་དང་། ཁ་བ་དང་། བསྐ་བའི་བྱེ་བྲག་གིས་སོ། །རྩ་བའི་རོ་འདི་རྣམས་ཀྱིས་ཡང་དག་པར་སྦྱོར་བ་ལས་རོའི་བྱེ་བྲག་མཐའ་ཡས་པར་འགྱུར་རོ། །རེག་བྱ་ནི་བཅུ་གཅིག་གི་བདག་ཉིད་དེ་འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་ བཞི་དང་།འཇམ་པ་ཉིད་དང་། རྩུབ་པ་ཉིད་དང་། ལྕི་བ་ཉིད་དང་། ཡང་བ་ཉིད་དང་། གྲང་བ་ཉིད་དང་། བཀྲེས་པ་དང་། སྐོམ་པ་ཞེས་བྱ་བའོ།

如是宣说诸根后，现在将解说诸境。其中，眼识所识知的即是色处的自性之自相。如是，声等是由各自根识所了知的即是声等处的自相。
以各别分类区分时，色处分为二种，即颜色与形状。其中颜色有四种，即青等。其余是其差别。形状有八种，即从长等乃至不平等。
此色处又当说为二十种，即：青、黄、赤、白、长、短、圆、方、高、低、平、不平、云、烟、尘、雾、影、日光、光明、黑暗。
其中平等即无不平等。不平等即高低不一。雾即云气。日光即日之光芒。光明即月亮、星辰、火、药物、宝珠等之光。影即能显现诸色之处。相反者即黑暗。其余易解。色处已说完毕。
声有八种，即执受和非执受大种为因所生，分别显示有情和非有情而为四种。又以此各自悦意与不悦意的差别而成八种。
其中，由摄持为心心所生起之所依而成执受。此即是有心之义，与根不相异。以执受大种为因者即是执受大种为因，如手和语言之声。其他是非执受大种为因，如风、树林、河流之声。
显示有情之声即决定为有情之声，即由何声决定为有情即生命者，此即显示有情。相反即显示非有情。
其中执受大种为因显示有情之声即语言之声。非显示有情即除此之外。非执受大种为因显示有情即化现语言之声。非显示有情即风、树林、河流之声。
悦意即令心欢喜。不悦意即与此相反。
有些人说执受和非执受大种为因之声也有，如手和鼓和合所生之声。此说不应理，如不许一极微色点由四大种二相所生，如是此亦不许。
香有四种，即：香、臭、等、不等。论中则说香、臭、等三种。
味有六种，即以甜、酸、咸、辣、苦、涩的差别。由此根本诸味正确和合，则味的差别成无量。
触有十一种自性，即四大种及柔软性、粗糙性、重性、轻性、冷性、饥饿、干渴。

།དེ་ལ་འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་ནི་བཤད་ཟིན་ཏོ། །འཇམ་པ་ནི་རེག་པ་ན་བདེ་བའོ། །རྩུབ་པ་ཉིད་ནི་རེག་པར་མི་འདོད་པའོ། །ལྕི་བ་ཉིད་ ནི་གང་གིས་དངོས་པོ་རྣམས་འཇལ་བར་བྱེད་པའོ།།ཡང་བ་ཉིད་ནི་དེ་ལས་བཟློག་པའོ། །གྲང་བ་ནི་དྲོ་བ་འདོད་པར་བྱེད་པའོ། །བཀྲེས་པ་ནི་ཟས་འདོད་པར་བྱེད་པའོ། །སྐོམ་པ་ནི་བཏུང་བ་འདོད་པར་བྱེད་པ་སྟེ། རྒྱུ་ལ་འབྲས་བུ་ཉེ་བར་བཏགས་པའོ། །དེ་ཡང་འདི་ལྟར། སངས་རྒྱས་ འབྱུང་བ་བདེ་བ་སྟེ།།ཆོས་བསྟན་པ་ཡང་བདེ་བ་ཡིན། །དགེ་འདུན་མཐུན་པ་བདེ་བ་སྟེ། །མཐུན་པ་རྣམས་ཀྱི་དཀའ་ཐུབ་བདེ། །ཞེས་བྱ་བ་ལྟ་བུའོ། །དངོས་པོ་གང་ལ་འབྱུང་བ་མེ་དང་ཆུའི་ཁམས་ཤས་ཆེ་བ་དེ་ནི་འཇམ་པ་ཉིད་དོ། །ས་དང་རླུང་ཤས་ཆེ་བ་དེ་ནི་རྩུབ་པ་ཉིད་དོ།། ས་དང་ཆུ་ཤས་ཆེ་བ་དེ་ནི་ལྕི་བ་ཉིད་དོ། །མེ་དང་རླུང་ཤས་ཆེ་བ་དེ་ནི་ཡང་བ་ཉིད་དོ། །ཆུ་དང་རླུང་ཤས་ཆེ་བ་དེ་ནི་གྲང་བའོ། །རླུང་ཤས་ཆེ་བ་དེ་ནི་བཀྲེས་པའོ། །མེ་དང་རླུང་ཤས་ཆེ་བ་དེ་ནི་སྐོམ་པའོ། །དབང་པོ་ལྔ་དང་དོན་ལྔ་ནི་བཤད་ཟིན་ཏོ། །དེ་ལ་མིག་ལ་སོགས་པ་དབང་པོ་ལྔ་ནི་རང་རང གི་འབྲས་བུ་ལས་རྗེས་སུ་དཔག་པར་བྱ་བ་ཉིད་ཀྱིས་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་འབའ་ཞིག་གིས་ཤེས་པར་བྱ་བའོ།།གཟུགས་ལ་སོགས་པ་ལྔ་ནི་སོ་སོར་རྣམ་པར་ཤེས་པ་གཉིས་ཀྱིས་རྣམ་པར་ཤེས་པར་བྱ་སྟེ། དེ་ལ་གཟུགས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་ནི་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པས་ཉམས་སུ་ མྱོང་ནས་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པས་རྣམ་པར་ཤེས་སོ།།དེ་བཞིན་དུ་རེག་བྱའི་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱི་བར་དུ་རང་རང་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་། ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དག་གིས་རྣམ་པར་ཤེས་སོ་ཞེས་སྦྱར་རོ། །རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པ་གང་ཞེ་ན། གཟུགས་གང་ཆོས་ཀྱི་སྐྱེ་ མཆེད་དུ་གྱུར་པ་བསྟན་དུ་མེད་ཅིང་ཐོགས་པ་མེད་པ་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཙམ་གྱིས་ཤེས་པར་བྱ་བ་སྟེ།།སྡོམ་པ་དང་། སྡོམ་པ་མ་ཡིན་པ་དང་། བར་མ་བསྡུས་པ་དགེ་བ་དང་མི་དགེ་བའི་རྒྱུན་གྱི་ངོ་བོ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པའོ། །དེ་ལ་ཁ་ཅིག་ནི་སེམས་ ཀྱི་རྗེས་སུ་འཇུག་པ་སྟེ།འདི་ལྟ་སྟེ། བསམ་གཏན་གྱི་སྡོམ་པ་དང་། ཟག་པ་མེད་པའི་སྡོམ་པའི་ངོ་བོའོ། །ཁ་ཅིག་ནི་ཡང་དག་པར་བླངས་པ་ལས་བྱུང་བ་སྟེ། སེམས་གཡེངས་པ་དང་སེམས་མ་གཡེངས་པ་དང་། སེམས་མེད་པའི་གནས་སྐབས་གསུམ་ཆར་ནའང་ཆུ་ བོའི་རྒྱུན་བཞིན་དུ་འཇུག་པ་དང་།ཉིན་དང་མཚན་དུ་ཇི་སྲིད་འཕགས་པར་རྗེས་སུ་འཇུག་པ་ཇི་སྲིད་འཚོའི་བར་རམ། ཉིན་ཞག་གཅིག་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། སོ་སོར་ཐར་པའི་སྡོམ་པའི་ངོ་བོའོ། །ཁ་ཅིག་གཡེངས་བ་དང་མ་གཡེངས་པའི་གནས་སྐབས་ནི་རྗེས་སུ་འཇུག་པ་ནི་འདི་ ལྟ་སྟེ།སྡོམ་པ་མ་ཡིན་པའི་ངོ་བོའོ། །སྡོམ་པ་ཡང་མ་ཡིན་སྡོམ་པ་མ་ཡིན་པ་ཡང་མ་ཡིན་པའི་ངོ་བོ་ནི་ཁ་ཅིག་འགའ་ཞིག་ལ་ཞིང་ཁྱད་པར་ཅན་གྱིས་སྦྱིན་པའི་དངོས་པོ་ལོངས་སྤྱད་པ་ལས་བྱུང་བ་སྟེ་རྫས་ལས་བྱུང་བའི་བསོད་ནམས་བྱ་བའི་དངོས་པོ་ལྟ་བུའོ། །ཁ་ཅིག་ ནི་སངས་རྒྱས་ལ་མཆོད་པ་དང་།དཀྱིལ་འཁོར་ལ་སོགས་པ་ཡི་དམ་དུ་བླངས་ནས་བྱེད་པའོ། །ཁ་ཅིག་ནི་གུས་པ་དང་བཅས་པས་མཆོད་རྟེན་ལ་ཕྱག་འཚལ་བ་ལ་སོགས་པའི་བྱ་བ་བྱེད་པའོ། །མི་དགེ་བ་ནི་ལྷ་མོ་དུ་རྒ་ལ་སོགས་པའི་རྟེན་བྱེད་ཅིང་ ལོངས་སྤྱོད་པ་དང་།ཉོན་མོངས་པའི་ཤུགས་དྲག་པོས་བྱ་བ་རྩོམ་པ་ལ་སོགས་པར་སྦྱར་རོ། །དེ་ལ་ཟག་པ་དང་བཅས་པའི་བསམ་གཏན་གྱི་སེམས་ཐོབ་པ་ལས་ནི་བསམ་གཏན་གྱི་སྡོམ་པ་འཐོབ་བོ། །ཟག་པ་མེད་པའི་བསམ་གཏན་གྱི་སེམས་ཐོབ་པ་ལས་ནི་ཟག་པ་མེད་ པའི་སྡོམ་པ་འཐོབ་པ།།དེ་དག་བཏང་བས་ནི་དེ་དག་གཏོང་ངོ་། །སོ་སོར་ཐར་པའི་སྡོམ་པ་ནི་གཞན་ལ་གསོལ་བ་འདེབས་པའི་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་ལ་སོགས་པ་ལས་འཐོབ་སྟེ། ཡང་དག་པར་བླངས་པ་བཏང་བ་དང་། ཤི་བ་དང་། མཚན་གཉིས་བྱུང་བ་དང་། ཉིན་ཞག་ འདས་པས་གཏོང་བར་འགྱུར་རོ།།དེ་ལ་དགེ་སློང་དང་། དགེ་སློང་མ་དང་། དགེ་ཚུལ་དང་། དགེ་ཚུལ་མ་དང་། དགེ་སློབ་མ་དང་། དགེ་བ་སྙེན་དང་། དགེ་བསྙེན་མའི་སྡོམ་པ་རྣམས་ནི་ཉིན་ཞག་ཟད་པ་ལས་གཞན་པས་གཏོང་བའོ།

关于大种已经解说完毕。柔软是触摸时感到舒适。粗糙性是不愿意触摸。重性是能衡量诸事物的。轻性是与此相反。寒冷是使人想要温暖。饥饿是使人想要食物。口渴是使人想要饮品，这是以因安立果。如此：
'佛陀出世是安乐，宣说佛法亦安乐，僧伽和合是安乐，和合者的苦行乐。'如是。
在某事物中，若火大和水大成分较多者即是柔软性。地大和风大成分较多者即是粗糙性。地大和水大成分较多者即是重性。火大和风大成分较多者即是轻性。水大和风大成分较多者即是寒冷。风大成分较多者即是饥饿。火大和风大成分较多者即是口渴。
五根和五境已经解说完毕。其中眼等五根，因为是从各自的果而推知，唯由意识所了知。色等五境是由各自的两种识所了知，其中色处是由眼识体验后由意识了知。如是乃至触处，都是由各自的识和意识了知。
什么是无表色？是指属于法处的色法，无法显示且无碍，仅由意识所了知，即是律仪、不律仪以及处于中间的善恶相续体性，这就是无表色。其中有些是随心而转，如：禅定律仪和无漏律仪的体性。有些是由正受而生，如同江河之流般在散乱心、不散乱心和无心三种状态中都在运行，昼夜相续，乃至圣者相续，或尽形寿，或一日一夜，如别解脱律仪的体性。有些在散乱和不散乱的状态中相续，如不律仪的体性。
非律仪非不律仪的体性，有些是由于对特殊福田布施受用而生，如同资具所生的福业事。有些是对佛陀作供养，以及对坛城等作为誓愿而行持。有些是恭敬顶礼佛塔等行为。不善的则是供养度母等神祇并受用，以及由猛烈烦恼力而开始的行为等。
其中，由获得有漏禅定心而得到禅定律仪。由获得无漏禅定心而得到无漏律仪。舍弃彼等则失去彼等。别解脱律仪是由向他人请求的表业等而获得，由舍弃正受、死亡、双性生起、日夜过去而失去。其中比丘、比丘尼、沙弥、沙弥尼、式叉摩那、优婆塞、优婆夷的律仪，是由日夜耗尽以外的因素而失去。

།དགེ་སློང་དང་དགེ་ སློང་མའི་སྡོམ་པ་དག་ནི་པས་ཕམ་པའི་ལྟུང་བས་ཀྱང་ངོ་།།བསྙེན་གནས་ཀྱི་སྡོམ་པ་ནི་ཉིན་མཚན་ཟད་པས་ཀྱང་ངོ་། །སྡོམ་པ་མ་ཡིན་པ་ནི་ཉ་པ་ལ་སོགས་པའི་སྟེ། དེ་རྣམས་ཀྱིས་རྒྱུ་དང་མཚོན་ཆ་ལ་སོགས་པའི་སྦྱོར་བས་སྡོམ་པ་མ་ཡིན་པ་འཐོབ་ལ། དེ་ལས་ གཞན་པའི་རིགས་ཀྱིས་ནི་དེ་དག་གི་ལས་ཡང་དག་པར་བླངས་པས་འཐོབ་པོ།།གཏོང་བ་ནི་ཤི་བ་དང་། མཚན་གཉིས་བྱུང་བ་དང་། སྡོམ་པ་ཐོབ་པ་ལས་གཏོང་ངོ་། །སྡོམ་པ་ཡང་མ་ཡིན་སྡོམ་པ་མ་ཡིན་པ་ཡང་མ་ཡིན་པའི་ངོ་བོ་ནི་ཉོན་མོངས་པ་དྲག་པོ་དང་། རབ་ཏུ་ དང་བའི་ཐུགས་དང་།ཡང་དག་བར་བླངས་པ་ཆད་པས་འཆད་དོ། །དེ་ལ་དམིགས་པའི་སེམས་ཀྱིས་བསྐྱེད་པའི་ལུས་ཀྱི་དེ་དང་དེ་ལྟ་བུའི་དབྱིབས་ཀྱི་ཁྱད་པར་ནི་ལུས་ཀྱི་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་དོ། །ངག་གི་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་ནི་དེ་ལ་དམིགས་པའི་སེམས་ཀྱིས་བསྐྱེད་པའི་ བརྗོད་པར་བྱ་བ་བརྗོད་པའི་ཚིག་སྟེ།དེ་ལྟ་བུ་དེ་གཉིས་ནི་ཀུན་ནས་སློང་བའི་སེམས་རྣམ་པར་རིག་པར་བྱེད་པས་ན་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་དོ། །རྣམ་པར་རིག་བྱེད་དང་འདྲ་བའི་ཆོས་གང་འཕེན་པ་ཡང་དག་པར་འཛིན་པའི་འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་ལ་བརྟེན་པ་དང་གནས་པ་ནི་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་དང་འདྲ་བར་ གཞན་ལ་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་པ་མ་ཡིན་པས་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པ་སྟེ།མན་ངག་འབའ་ཞིག་ཙམ་གྱིས་ཤེས་པར་བྱ་ཞིང་དགེ་སློང་ལ་སོགས་པར་འཇོག་པའི་རྒྱུའོ། །དེ་དང་འདྲ་བ་ལས་དགག་པའི་རྐྱེན་གྱིས་ཏེ། བྲམ་ཟེ་མ་ཡིན་པ་ལྟ་བུའོ། །གཟུགས་ཀྱི་ཕུང་པོ་ནི་བཤད་ ཟིན་ཏོ།།ཚོར་བའི་ཕུང་པོའི་དབང་དུ་བྱས་ནས་བརྗོད་པ་དེ་ལ་སིམ་པ་དང་། གདུང་བ་དང་། དེ་གཉི་ག་ལས་གྲོལ་བའི་ཡུལ་གྱི་ངོ་བོ་མངོན་དུ་བྱེད་པ་གང་ཡུལ་ཉམས་སུ་མྱོང་བའི་ངོ་བོ་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་མྱོང་བ་དེ་ནི་ཚོར་བ་ཞེས་བརྗོད་དོ། །དེ་ལ་གཙོ་བོ་སེམས་ནི་སེམས་ལས་བྱུང་ བ་མ་ཡིན་ནོ།།དེར་ནི་གཙོ་བོ་སེམས་སེམས་ལས་བྱུང་བ་མ་ཡིན་པར་ཇི་ལྟར་ཤེས། གང་སེམས་ཀྱི་བྱ་བའི་ངོ་བོ་ལོགས་ཤིག་ཏུ་རང་རྒྱུད་དུ་གྲུབ་པར་སེམས་པ་ཡིད་ཀྱི་ལས་དང་། དང་བ་སེམས་ཀྱི་དང་བ་དང་། རྟོག་པ་ནི་སེམས་རྩིང་བ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པར་བརྗོད་པས་ སེམས་ལས་བྱུང་བའི་སེམས་ཀྱི་གནས་སྐབས་ནི་མ་ཡིན་ནོ།།ཇི་ལྟ་ཞེ་ན། དོན་ཐ་དད་དུ་གྱུར་པས་སོ། །དེ་ལ་ཁ་ཅིག་སེམས་ཀྱི་བྱ་བའི་ངོ་བོ་ཉིད་དུ་བསྟན་པས་སེམས་ཀྱི་གནས་སྐབས་ཀྱི་བྱེ་བྲག་ནི་སེམས་ལས་བྱུང་བའོ་ཞེས་འདོད་དོ་དེ་ནི་རིགས་པ་མ་ཡིན་ཏེ། ལྷན་ཅིག་འབྱུང་ བ་ཞེས་བྱ་བའི་ངེས་པ་ཉམས་པར་འགྱུར་རོ།།དེས་ན་འདིར་ནི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཡུལ་ཉེ་བར་སྤྱད་པར་བྱ་བ་ཉམས་སུ་མྱོང་བས་ཉམས་སུ་མྱོང་བ་དེ་ནི་ཚོར་བ་ཞེས་བརྗོད་དེ་རིག་པ་ནི་ཚོར་བ་ཞེས་བྱ་བས་སོ། །ཡང་ན་མྱོང་བར་བྱེད་པས་མྱོང་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་ཚོར་བས་ཉམས་སུ་མྱོང་བར་བྱེད་ པ་ཉིད་དོ།།དེ་ནི་ཡང་ན་སེམས་སུ་ཤེས་པར་བྱའོ་། །ཚོར་བ་ཉིད་ནི་རྣམ་པར་ཤེས་པས་མྱོང་བར་བྱ་ཞིང་། ཉམས་སུ་མྱོང་བར་བྱ་བས་ཉམས་སུ་མྱོང་བའི་ཕྱིར་ཏེ་། བཟའ་བ་དང་བཏུང་བ་ལ་སོགས་པ་དང་འདྲ་བར་ཉེ་བར་སྤྱད་པར་བྱ་བ་ཉིད་དོ། །དེས་ན་འདི་ལྟར་འདི་ ནི་སེམས་ཀྱི་ཟས་སོ་ཞེས་རྣམ་པར་གཞག་གོ།།ཡང་དེ་ལྟ་བུའི་ཚོར་བ་དེ་ནི་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་འགྱུར་ཏེ། ལུས་ཀྱི་དང་སེམས་ཀྱིའོ། །དེ་ལ་དབང་པོའི་གཟུགས་ཅན་ལྔ་ནི་རྡུལ་ཕྲ་རབ་འདུས་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱིས་ལུས་ཀྱི་སྒྲར་བརྗོད་ལ། དེ་ལ་བརྟེན་ནས་ བྱུང་བའི་ཚོར་བ་ནི་ལུས་ལས་བྱུང་བས་ལུས་ཀྱི་ཞེས་བརྗོད་དོ།།ཡིད་ཀྱི་དབང་པོ་ལ་བརྟེན་པའི་ཚོར་བ་ནི་སེམས་ཀྱི་ཞེས་བརྗོད་དོ། །ཡང་ཚོར་བ་དེ་ཉིད་རྣམ་པ་གསུམ་དུ་འགྱུར་ཏེ། བདེ་བ་དང་། སྡུག་བསྔལ་དང་། བདེ་བ་ཡང་མ་ཡིན་སྡུག་བསྔལ་བ་ཡང་མ་ཡིན་པའོ། །དེ་ལ་ ཚོར་བ་བདེ་བ་ནི་གང་ཡོངས་སུ་བཟུང་བས་དབང་པོའི་འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་འཕེལ་བར་བྱེད་ཅིང་གང་བཟུང་བ་དེ་དང་འབྲལ་བར་མི་འདོད་པ་དེ་ནི་བདེ་བ་ཞེས་བརྗོད་དོ།།སྡུག་བསྔལ་ནི་དེ་ལས་བཟློག་པ་སྟེ། ཉེ་བར་གནོད་པས་འབྲལ་བར་འདོད་པ་དེ་སྡུག་བསྔལ་ཞེས་བརྗོད་དོ།

比丘和比丘尼的戒律由犯根本堕落罪而舍。近住戒由日夜终尽而舍。非戒是渔夫等人的，他们以渔具和武器等方便获得非戒，其他种姓则由真实受持彼等业而获得。
舍戒由死亡、双性生起和获得戒律而舍。非戒非非戒的本性是由强烈烦恼、极其清净心和真实受持断绝而舍。
缘彼心所生起的身体种种形状差别是身表业。语表业是缘彼心所生起的所说言语，如是二者由能表示发起心故称为表业。
与表业相似的法，依止并安住于能执持投掷的四大种，虽与表业相似但不表示于他故称无表业，唯由教授而了知，是安立比丘等的因。由遮止缘与彼相似，如非婆罗门等。
色蕴已说讫。关于受蕴而言，对悦意、痛苦及离二者的境界本性现前，凡是领纳境界本性的识之领受，即称为受。
其中主要的心不是心所。如何知道主要的心不是心所？凡是心的作用本性别别自成的思维意业、净信心的净信、寻伺是心的粗重等所说，不是心所的心的状态。
为何如此？因为义理有别。有些人认为由显示是心的作用本性，故心的状态差别是心所，此非正理，因为违背俱生的决定。
因此，此处所说受即是识之境界所受用的领纳之领受，因为了知即是受。或者由能领受故，凡是领受即是受之领纳性。
此或应知即是心。受本身是被识所领受，由于是所领受故而领受，如同饮食等相似是所受用。因此如是安立此为心食。
复次如是受有二种：身受和心受。其中五根色聚以极微和合的本性称为身，依彼所生的受由从身生起故称为身受。依意根的受称为心受。
复次受本身有三种：乐受、苦受、不苦不乐受。其中乐受是任何执取能增长根之大种，且不欲与所执离的即称为乐受。苦受与此相反，由损恼而欲离即称为苦受。

།གང་ཕྲད་ པ་དང་བྲལ་བའི་སྲིད་པའི་རྟེན་དུ་མ་གྱུར་པ་ཡོངས་སུ་འཛིན་པ་ཡང་མ་ཡིན།རྗེས་སུ་གཏོང་བ་ཡང་མ་ཡིན་པ་སྟེ། དེ་ལ་བརྟེན་ནས་གཏི་མུག་འབྱུང་བ་ནི་བཏང་སྙོམས་ཏེ། བདེ་བ་ཡང་མ་ཡིན། སྡུག་བསྔལ་བ་ཡང་མ་ཡིན་པ་ནི་ཚོར་བ་ཞེས་བརྗོད་དོ། །ཡང་ཚོར་བ་དེ་ ཉིད་རྣམ་པ་ལྔར་འགྱུར་ཏེ།བདེ་བའི་དབང་པོ་དང་། སྡུག་བསྔལ་གྱི་དབང་པོ་དང་། ཡིད་བདེ་བའི་དབང་པོ་དང་། ཡིད་མི་བདེ་བའི་དབང་པོ་དང་། བཏང་སྙོམས་ཀྱི་དབང་པོའོ། །དེ་ལ་དབང་པོ་གཟུགས་ཅན་ལ་བརྟེན་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་ཚོར་བ་བདེ་ བ་དང་།བསམ་གཏན་གསུམ་པའི་སེམས་ཀྱི་ཚོར་བ་བདེ་བ་སྟེ། དེ་གཉིས་ཀ་ཡང་བདེ་བའི་དབང་པོ་ཞེས་བརྗོད་དོ། །དབང་པོ་གཟུགས་ཅན་ལ་བརྟེན་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་ཚོར་བ་བདེ་བ་མ་ཡིན་པ་ནི་སྡུག་བསྔལ་གྱི་དབང་པོའོ། །ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ ཤེས་པ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་ཚོར་བ་བདེ་བ་ནི་ཡིད་བདེ་བའི་དབང་པོའོ།།ཡིད་ཀྱི་དེ་ཉིད་མི་བདེ་བ་ནི་ཡིད་མི་བདེ་བའི་དབང་པོའོ། །དེ་དག་ཐམས་ཅད་ཀྱི་བདེ་བ་ཡང་མ་ཡིན་སྡུག་བསྔལ་ཡང་མ་ཡིན་པ་ནི་བཏང་སྙོམས་ཀྱི་དབང་པོའོ། །རྒྱུ་ཅིས་ཤེ་ན། གང་གི་ཕྱིར་ སེམས་ཀྱི་བདེ་བ་དང་སྡུག་བསྔལ་ཕལ་ཆེར་རྣམ་པར་རྟོག་པ་ལས་འབྱུང་གི་ལུས་ཀྱི་ནི་མ་ཡིན་ནོ།།ལུས་ཀྱི་དབང་གིས་དགྲ་བཅོམ་པ་རྣམས་ལ་ཡང་འབྱུང་ངོ་། །གཞན་ཡང་ལུས་ཀྱི་བདེ་བ་དང་སྡུག་བསྔལ་བཟུང་བ་དང་གཏོང་བར་བྱ་བ་ནི་མི་བརྟན་པར་འབྱུང་ལ། གཞན་ པ་སེམས་ཀྱི་ནི་བརྟན་པར་འབྱུང་ངོ་།།བཏང་སྙོམས་ཀྱི་ནི་རྣམ་པར་གཞག་པ་དེ་དག་མེད་དེ། མདོར་བསྡུས་ནས་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དྲུག་གི་རིས་ནི་བཏང་སྙོམས་ཞེས་བརྗོད་དོ། །ཚོར་བ་དེ་ཉིད་ཡང་རྟེན་དྲུག་གི་བྱེ་བྲག་གིས་དྲུག་ཏུ་འགྱུར་ཏེ། མིག་གི་འདུས་ཏེ་རེག་པ་ལས་ བྱུང་བ་དང་།རྣ་བ་དང་། སྣ་དང་། ལྕེ་དང་། ལུས་དང་། ཡིད་ཀྱི་འདུས་ཏེ་རེག་པ་ལས་བྱུང་བའོ། །ཚོར་བའི་ཕུང་པོ་བཤད་ཟིན་ཏོ། །འདུ་ཤེས་ཀྱི་ཕུང་པོའི་དབང་དུ་བྱས་ནས་བརྗོད་པ། འདི་ལ་བུམ་པ་དང་། རས་ཡུག་དང་། ཤིང་རྟའི་ངོ་བོ་ལ་སོགས་པའི་ གཟུགས་རྣམས་འདུས་པ་ཉིད་དུ་མཚུངས་ན་ཡང་སོ་སོར་ངེས་པའི་རྒྱུ་དང་རྐྱེན་གྱི་བྱེ་བྲག་ཡོད་པར་རྒྱུ་དང་རྐྱེན་གྱི་བྱེ་བྲག་ལ་ལྟོས་ནས་ཡངས་པ་ལ་སོགས་པའི་བྱེ་བྲག་ཡོད་དོ།།བྱེ་བྲག་དེ་ཉིད་རྒྱུ་མཚན་ཞེས་བརྗོད་དེ། དེས་དོན་རྣམས་ཀྱི་ཁྱད་པར་འཇལ་བར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ།། བུམ་པ་དང་། རས་ཡུག་ལ་སོགས་པའི་མཚན་མ་དེ་སེམས་ལས་བྱུང་བའི་ཆོས་གང་གིས་འཛིན་པ་དེ་འདུ་ཤེས་ཏེ་ཡོངས་སུ་གཅོད་པར་བྱེད་པ་དང་མཚན་མར་འཛིན་པའི་བདག་ཉིད་ནི་འདུ་ཤེས་ཞེས་བརྗོད་དོ། །འདུ་ཤེས་དོན་གྱི་མཚན་མ་ལ་འཇུག་པ་ཡིན་ལ། རྣམ་པར ཤེས་པ་ནི་དོན་ཙམ་གྱི་འཛིན་པར་ཞུགས་པ་སྟེ།དོན་གྱི་ཁྱད་པར་འཛིན་པའི་བདག་ཉིད་ཅན་གྱི་ཆོས་སེམས་ལས་བྱུང་བ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པས་ནི་དོན་གྱི་ཁྱད་པར་འཛིན་པའི་ནུས་པ་དང་ལྡན་པར་ཡང་འགྱུར་རོ། །དེ་བས་ན་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་ སེམས་ལས་བྱུང་བའི་ཆོས་གང་གིས་བུམ་པ་དང་རས་ཡུག་དང་།ཤིང་རྟ་ལ་སོགས་པའི་ངོ་བོའི་དོན་གྱི་ཁྱད་པར་ཡོངས་སུ་གཅོད་པར་འགྱུར་བ་ནི་འདུ་ཤེས་ཞེས་བརྗོད་དོ། །དེ་ལྟ་བུའི་འདུ་ཤེས་ནི་མི་ལྡན་པའི་མིང་དང་དོན་གཅིག་ལ་འཇུག་སྟེ། མིང་གིས་ནི་དོན་ གསལ་བར་བྱེད་ལ།འདུ་ཤེས་ཀྱིས་ནི་ཡང་དག་པར་ཤེས་པར་བྱེད་དེ། དེས་ན་མིང་དང་དོན་གྱི་མཚན་མའི་བརྡ་ཤེས་པ་ནི་གསལ་བ་སྟེ། དེ་ནི་ཚིག་མིང་ལ་འཇུག་ལ་མིང་ནི་དོན་ལ་སྟེ། དེའི་ཕྱིར་ངག་མིང་ལ་འཇུག་ལ། མིང་གིས་ནི་དོན་རྗོད་པར་བྱེད་ཅེས་ བྱའོ།།ཐ་སྙད་ལ་མ་བྱང་བའི་འདུ་ཤེས་ནི་མི་གསལ་བའི་ཕྱིར་མིང་གིས་དོན་ལ་མི་འཇུག་སྟེ། མིང་གིས་དོན་སྒྲུབ་པར་ཡང་མི་ནུས་སོ། །དེ་ཉིད་ནི་མིང་དོན་དང་བཅས་པ་ལ་འཛིན་པས་འདུ་ཤེས་སོ། །རྟེན་གྱི་བྱེ་བྲག་གིས་ནི་དྲུག་ཏུ་འགྱུར་ཏེ། མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་ པ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་ནས་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་བར་དུའོ།།ཡང་རྣམ་པ་གསུམ་དུ་འགྱུར་ཏེ། ཆུང་ངུ་དང་། ཆེན་པོར་གྱུར་པ་དང་། ཚད་མེད་པའོ།

不是执取所遇到的和所分离的有为法的所依，也不是随之舍弃，依此而生起的愚痴是舍，既非乐也非苦的感受称为受。又此受分为五种：乐根、苦根、喜根、忧根和舍根。其中依托有色根的识相应的乐受，以及第三禅心的乐受，这两者都称为乐根。依托有色根的识相应的非乐受是苦根。与意识相应的乐受是喜根。与意识相应的不乐是忧根。对这一切既非乐也非苦的是舍根。为什么呢？因为心的乐苦大多从分别而生，而不是从身体而生。由身体的缘故，阿罗汉也会生起。此外，身体的乐苦所取和所舍是不稳定的，而其他心的是稳定的。舍没有这些安立，总之六识类称为舍。此受又因六种所依的差别而成为六种：眼触所生、耳触所生、鼻触所生、舌触所生、身触所生和意触所生。受蕴已说完。
关于想蕴的解说：此中瓶、布、车等形色虽然相同是聚合，但由各自决定的因缘差别而观待因缘差别有广大等差别。此差别即称为因相，因为由此度量诸义的差别。心所法中任何执取瓶、布等相的即是想，遍计执和执取相的体性称为想。想趣入义的相，而识则趣入仅是义的执取，由与心所法相应而具有执取义的差别的能力。因此，与识相应的心所法中任何遍计执瓶、布、车等体性的义的差别即称为想。如是想与不相应的名和义同时趣入，由名显明义，由想则正确了知，因此名和义的相的表示了知是明显的，这趣入语词名称，名趣入义，因此语趣入名，由名诠说义。
未熟练言说的想因不明显而不以名趣入义，也不能以名成立义。此即由执取具有名义而为想。由所依的差别而成为六种：从与眼识相应乃至与意识相应。又成为三种：小、大和无量。

།འདུ་ཤེས་ཀྱི་ཕུང་པོ་བཤད་ཟིན་ཏོ། །འདུ་བྱེད་ཀྱི་ཕུང་པོའི་དབང་དུ་བྱས་ནས་བརྗོད་པ། འདུ་ བྱེད་ཀྱི་ཕུང་པོ་ནི་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ།སེམས་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་དང་། སེམས་དང་མི་ལྡན་པའོ། །དེ་ལ་རྟེན་དང་། དམིགས་པ་དང་། རྣམ་པ་དང་། དུས་དང་རྫས་མཚུངས་པས་སེམས་དང་མཉམ་དུ་རབ་ཏུ་འཇུག་པས་སེམས་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་སྟེ། སེམས་པ་ལ་སོགས་པ་ནས་ཐ་མ་བཟོད་པའི་བར་དུའོ། །དེ་དག་གི་ནང་ནས་རྩོད་པའི་རྩ་བར་གྱུར་པ་དང་། འཁོར་བའི་རྒྱུར་གྱུར་པས་ཚོར་བ་དང་། འདུ་ཤེས་ཕྱུང་ནས་ལོགས་ཤིག་ཏུ་ཕུང་པོར་གཞག་གོ། །དེ་ལས་གཞན་པའི་སེམས་ལས་བྱུང་བ་སེམས་པ་ལ་སོགས་པ་དང་། ཐོབ་པ་ལ་སོགས་པ་སེམས་དང་མི་ལྡན་པའི་འདུ་བྱེད་འདི་དག་ཉིད་འདུ་བྱེད་ཀྱི་ཕུང་པོའོ། །དེ་ལ་སེམས་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པས་ནི་སེམས་པ་དང་རེག་པ་དང་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་དང་། འདུན་པ་དང་། མོས་པ་དང་། དད་པ་དང་། བརྩོན་འགྲུས་དང་། དྲན་པ་དང་། ཏིང་ངེ འཛིན་དང་།ཤེས་རབ་དང་། རྣམ་པར་རྟོག་པ་དང་། །དཔྱོད་པ་དང་། བག་མེད་པ་དང་། བག་ཡོད་པ་དང་། སྐྱོ་བ་དང་། རབ་ཏུ་དགའ་བ་དང་། ཤིན་ཏུ་སྦྱངས་པ་དང་། ཤིན་ཏུ་མ་སྦྱངས་པ་དང་། རྣམ་པར་འཚེ་བ་དང་། རྣམ་པར་མི་འཚེ་བ་དང་། ངོ་ཚ་ཤེས་པ་དང་། ཁྲེལ་ཡོད་ པ་དང་།བཏང་སྙོམས་དང་། རྣམ་པར་གྲོལ་བ་དང་། དགེ་བའི་རྩ་བ་དང་། མི་དགེ་བའི་རྩ་བ་དང་། ལུང་དུ་མ་བསྟན་པའི་རྩ་བ་དང་། ཀུན་ཏུ་སྦྱོར་བ་དང་། ངེས་པར་འཆིང་བ་དང་། ཕྲ་རྒྱས་དང་། ཉེ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་དང་། ཀུན་ནས་དཀྲིས་པ་དང་། ཟག་པ་དང་། ཆུ་བོ་དང་། སྦྱོར་བ་དང་། ཉེ་བར་ལེན་པ་དང་། མདུད་པ་དང་། སྒྲིབ་པ་དང་། ཤེས་པ་དང་། བཟོད་པ་ཞེས་བྱ་བའོ། །སེམས་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་མིང་བསྟན་ཟིན་ཏོ། །ཡང་འདུ་བྱེད་ཀྱི་ཆོས་གཞན་གང་དག་གཟུགས་ཅན་མ་ཡིན་པ་ཉིད་དུ་མཚུངས་པས་སེམས་དང་རིགས གཅིག་པ་དེ་དག་ནི་སེམས་དང་མི་ལྡན་པའི་འདུ་བྱེད་དེ།འདི་ལྟ་སྟེ། ཐོབ་པ་དང་། མ་ཐོབ་པ་དང་། འདུ་ཤེས་མེད་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་དང་། འགོག་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་དང་། འདུ་ཤེས་མེད་པ་དང་། སྲོག་གི་དབང་པོ་དང་། སྐལ་བ་མཉམ་པ་དང་། གནས་སོ་སོར་ཐོབ་པ་དང་། དངོས་པོ་སོ་སོར་ཐོབ་པ་དང་། སྐྱེ་མཆེད་སོ་སོར་ཐོབ་པ་དང་། སྐྱེ་བ་དང་། རྒ་བ་དང་། གནས་པ་དང་། མི་རྟག་པ་དང་། མིང་གི་ཚོགས་དང་། ཚིག་གི་ཚོགས་དང་། ཡི་གེའི་ཚོགས་དང་། རྐྱེན་ཚོགས་པ་མེད་པ་དང་། རྐྱེན་ཚོགས་པ་སྟེ། འདི་རྣམས་ནི་སེམས་དང་མི་ལྡན་པའི་འདུ་བྱེད་དོ། །དེ་ལ་སེམས་པ་ནི་སེམས་མངོན་པར་འདུ་བྱེད་པ་ཡིད་ཀྱི་ལས་ཏེ། ཇི་ལྟར་རྒྱལ་པོ་རྣམས་བློན་པོས་བྱ་བ་དེ་དང་། དེ་ལ་འཇུག་པར་བྱེད་པ་དེ་བཞིན་དུ་སེམས་ཀྱང་སེམས་པས་བྱ་བ་དང་བཅས་པའི་ངོ་བོར་དེ་དང་དེར་སྟོན་པར་བྱེད དོ།།དེ་ནི་འདུ་བྱེད་རྣམས་འབྱུང་བ་ལ་ས་བོན་གྱི་ངོ་བོར་གནས་ཏེ། འགྲོ་བ་སྣ་ཚོགས་ལས་ལས་སྐྱེས་ལ་དེ་ནི་ལས་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་རོ། །ཡང་དེ་ནི་རྣམ་པ་གསུམ་སྟེ། དགེ་བ་དང་། མི་དགེ་བ་དང་། ལུང་དུ་མ་བསྟན་པའོ། །ཡང་དབྱེ་ན་སེམས་པའི་ཚོགས་དྲུག་ཏུ་འགྱུར་ ཏེ།མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་ནས་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་བར་དུའོ། །དེ་ལ་རེག་པ་གང་ཞེ་ན། ཇི་ལྟར་ཆུ་ལ་ཆར་བབ་པར་གྱུར་པ་ལས། ཆུའི་ཆུ་བུར་འབྱུང་བར་འགྱུར་བ་དེ་བཞིན་དུ་དབང་པོ་རྣམས་རང་རང་གི་ཡུལ་ ལ་འཇུག་པ་ལས་མིག་ལ་སོགས་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་གཟུགས་མཐོང་བ་ལ་སོགས་པའི་རང་རང་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཉེ་བར་འབྱུང་བའམ་ཡང་ན་ཕ་དང་མ་ལ་བརྟེན་ནས་བུ་ལ་སོགས་པ་འབྱུང་བ་དེ་བཞིན་དུ་དབང་པོ་དང་ཡུལ་ལ་བརྟེན་ནས་རྣམ་པར་ཤེས་པ་འབྱུང་བ་ན་དེ་ལ བུའི་གནས་ལྟ་བུའམ།ཆུའི་ཆུ་བུར་གྱི་གནས་ལྟ་བུའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་། ཡུལ་དང་དབང་པོ་གསུམ་ཉེ་བར་འདུས་པ་ལས་སྐྱེས་པ་ནི་རེག་པའོ། །ཡང་ན་རེག་པའི་རྒྱུར་དབང་པོ་དང་ཡུལ་དང་རྣམ་པར་ཤེས་པ་རྣམས་ཉེ་བར་འདུས་པ་ན་སྟེ། ཉེ་བར་འདུས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གསུམ་པོ་ རྒྱུ་དང་འབྲས་བུའི་ངོ་བོར་གནས་པ་རྣམས་ཀྱི་གང་ཕན་ཚུན་ལྟོས་པའོ།

已经讲述完想蕴。关于行蕴的内容阐述如下：行蕴有两种：与心相应和与心不相应。其中，由于所依、所缘、行相、时间和事物相同而与心同时运行的是与心相应，从思等直至最后的忍。在这些当中，由于是诤论的根本和轮回的因，而将受和想分出来单独建立为蕴。除此之外的心所法如思等，以及得等与心不相应行，这些即是行蕴。
其中与心相应的有：思、触、作意、欲、胜解、信、精进、念、定、慧、寻、伺、放逸、不放逸、厌离、欢喜、轻安、不轻安、害、不害、惭、愧、舍、解脱、善根、不善根、无记根、结、缚、随眠、随烦恼、缠、漏、暴流、轭、取、结、盖、智、忍。
已经讲述完与心相应的名称。又有其他行法，由于同为非色法而与心同类，这些是与心不相应行，即：得、非得、无想定、灭尽定、无想、命根、同分、得处所、得事物、得处、生、老、住、无常、名身、句身、文身、非众缘和合、众缘和合，这些是与心不相应行。
其中思是心的造作，是意业，如同大臣使国王从事这样那样的事情一样，心也由思引导从事各种活动。它作为诸行生起的种子而存在，因为种种趣类是从业所生，而它就是业的本性。又它有三种：善、不善和无记。若分类则成为六种思：从与眼识相应直至与意识相应。
其中什么是触呢？就像雨落在水中会产生水泡一样，诸根趣入各自境时，如同眼等一样，会生起见色等各自的识，或者就像依靠父母而生子等一样，依靠根和境而生识时，如同彼等处所或如水泡处所的识、境和根三者和合而生的即是触。或者说当根、境、识作为触的因而和合时，和合是指三者以因果的方式存在时彼此的关系。

།ཡང་དེ་ནི་རྣམ་པ་གསུམ་སྟེ། བདེ་བ་མྱོང་བར་འགྱུར་བ་དང་། སྡུག་བསྔལ་མྱོང་བར་འགྱུར་བ་དང་། བདེ་བ་ཡང་མ་ཡིན་སྡུག་བསྔལ་བ་ཡང་མ་ཡིན་པ་མྱོང་བར་འགྱུར་བའོ། །ཡང་རྣམ་པ་དྲུག་སྟེ། མིག་གི་རྣམ་ པར་ཤེས་པའི་འདུས་ཏེ་རེག་པ་ནས་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་འདུས་ཏེ་རེག་པའི་བར་དུའོ།།ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ནི་སེམས་ཡུལ་ལ་འཇུག་པ་སྟེ་ཡུལ་ལ་གཏོད་པོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །སེམས་ནི་རང་བཞིན་གྱིས་གཡོ་བ་སྟེ་སྤྲེའུ་ལྟ་བུ་ཡིན་པས་དེ་ནི་ཆོས་གཞན་དང་མ་འབྲེལ་བར་ཡུལ་ལ་མི་ གནས་པ་ཉིད་དེ།ཡུལ་གཞན་གྱི་བྱ་བ་ལ་མི་འཇུག་པར་ཡུལ་ལ་གནས་པར་ནི་ཆོས་གཞན་དང་འབྲེལ་བ་མེད་པར་མི་སྲིད་དེ། དེ་བས་ན་གང་དང་ལྡན་པས་རྣམ་པར་ཤེས་པ་མངོན་པར་འདོད་པའི་ཡུལ་ལ་གཏོད་པ་དང་བཅས་པར་འགྱུར་བ་ནི་སེམས་འཇུག་པ་ཞེས་བྱ་བ་སྟེ་། སེམས་ཀྱི་བྱ་བའི་ངོ་བོར་ཉེ་བར་མཚོན་པའི་སེམས་ལས་བྱུང་བའི་ཆོས་ལ་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ཞེས་བྱ་བར་བརྗོད་དོ། །ཡིད་ལ་བྱེད་པས་ན་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་སྟེ། ཡུལ་འགའ་ཞིག་ལ་སེམས་གནས་པར་བྱེད་པ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ནམ། ཡུལ་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ན་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་སྟེ། གང་གི སྟོབས་ཀྱིས་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཡུལ་ཡིད་ལ་བྱེད་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་དོ།།ཏིང་ངེ་འཛིན་ནི་རྣམ་པར་གཡེང་བའི་གཉེན་པོའི་ཆོས་ཏེ། སེམས་ཀྱི་རྒྱུན་དམིགས་པ་གཅིག་པའི་རྒྱུའོ། །ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ནི་ཡུལ་ལ་སེམས་དེའི་དུས་སུ་མི་གཏོང་བའོ། །ཡང་དེ་ནི་རྣམ་པ་གསུམ་དུ་འགྱུར་ཏེ། སློབ་པ་དང་། མི་སློབ་པ་དང་། སློབ་པ་ཡང་མ་ཡིན་མི་སློབ་པ་ཡང་མ་ཡིན་ནོ། །དེ་ལ་གང་ཟག་བདུན་ནི་སློབ་པ་སྟེ། ཉོན་མོངས་པ་ལྷག་མ་སྤང་བར་བྱ་བ་ནི་ཕྱིར་བསླབ་པར་བྱ་བ་ཡོད་པས་སོ། །བདུན་པོ་གང་དག་ཡིན་ཞེ་ན། རྒྱུན་དུ་ཞུགས་པའི་འབྲས་བུ་མངོན དུ་བྱ་བའི་ཕྱིར་ཞུགས་པ་དང་།རྒྱུན་དུ་ཞུགས་པ་དང་། ལན་ཅིག་ཕྱིར་འོང་བའི་འབྲས་བུ་མངོན་དུ་བྱ་བའི་ཕྱིར་ཞུགས་པ་དང་། ལན་ཅིག་ཕྱིར་འོང་བ་དང་། ཕྱིར་མི་འོང་བའི་འབྲས་བུ་མངོན་དུ་བྱ་བའི་ཕྱིར་ཞུགས་པ་དང་། ཕྱིར་མི་འོང་བ་དང་། དགྲ་བཅོམ་པའི་ འབྲས་བུ་མངོན་དུ་བྱ་བའི་ཕྱིར་ཞུགས་པ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་རྣམས་སོ།།གང་ཟག་བདུན་པོ་རྣམས་ཀྱི་རྒྱུད་ལ་ཟག་པ་མེད་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་དེ་ནི་སློབ་པའི་ཡིད་ལ་བྱེད་པའོ། །དགྲ་བཅོམ་པ་ནི་མི་སློབ་པ་སྟེ། དེའི་ཟག་པ་མེད་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་དང་ མཚུངས་པར་ལྡན་པ་ནི་མི་སློབ་པའི་ཡིད་ལ་བྱེད་པའོ།།ཟག་པ་དང་བཅས་པའི་སེམས་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་སློབ་པ་ཡང་མ་ཡིན་མི་སློབ་པ་ཡང་མ་ཡིན་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། དེ་ལྟར་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་རྣམ་པ་གསུམ་མོ། །འདུན་པ་ནི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་བྱེད་པ་འདོད་པ་ཉིད་ དེ།སེམས་ལས་བྱུང་བའི་ཆོས་གང་དང་འབྲེལ་པས་བཟའ་བ་དང་། འགྲོ་བ་དང་། གཙོ་བོ་དང་། བུམ་པ་དང་། སྣམ་བུ་དང་། དགེ་བ་དང་། མི་དགེ་བ་ལ་བདག་གིས་འདི་བྱའོ་སྙམ་དུ་བྱེད་འདོད་པའི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་སེམས་ལས་བྱུང་བའི་ཆོས་ནི་འདུན་པ་ཞེས་བརྗོད་དོ། །ཡིད་ ལ་བྱེད་འདོད་པ་ཡོད་པས་བྱེད་འདོད་པ་སྟེ་དེའི་ངོ་བོ་ནི་བྱེད་འདོད་པ་ཉིད་དོ།།དེའི་ངོ་བོ་གང་ཡིན་ཞེ་ན། དེ་ནི་འདུན་པ་ཉིད་དོ་གང་གིས་དེ་བྱེད་འདོད་པར་འགྱུར་རོ། །དེ་ལ་ཇི་ལྟར་ཟ་མ་ཏོག་གི་ནང་དུ་བཅུག་ནས་ཁ་བཅད་པའི་སྦྲུལ་ནི་འབྱུང་ཞིང་འགྲོ་བའི་བྱ་བ་ལ་རྩོལ་བ་གློད་དེ་གནས་ ལ།སྦྲུལ་འཛིན་བྱེད་པས་བསྐུལ་ཞིང་བསླང་བ་ན་ནི་འབྱུང་བའི་བྱ་བ་ལ་རྩོལ་བ་དང་བཅས་པར་འགྱུར་རོ། །དེ་བཞིན་དུ་སེམས་ཀྱང་སེམས་ལས་བྱུང་བ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པས་ཉེ་བར་གྱུར་པའི་ཡུལ་ལ་རྩོལ་བ་མེད་པ་བོར་ནས་རྩོལ་བ་དང་བཅས་པ་འབྱུང་ངོ་ཞེས་བྱ་བའོ། །དེ་ལྟ་བུ་ནི་ སེམས་ལས་བྱུང་བའི་ལས་སོ།།ཇི་ལྟར་ཡུལ་གང་ལ་བྱ་བ་དང་བཅས་པའི་སྦྲུལ་དེ་ཉིད་ཡུལ་དེ་ལ་གཏོད་པ་དང་བཅས་པས་གཏོད་པར་གྱུར་པ་དེ་བཞིན་དུ་ཡུལ་གང་ལ་སེམས་ལས་བྱུང་བ་གང་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་སེམས་བྱ་བ་དང་བཅས་པར་འགྱུར་ བའི་ཡུལ་དེ་ཉིད་ལ་ཡིད་ལ་བྱེད་པས་ནི་གཏོད་པ་དང་བཅས་པར་འགྱུར་བས་འདི་ནི་ཡིད་ལ་བྱེད་པའི་ལས་ཀྱི་ཁྱད་པར་རོ།

复次，这有三种，即：将感受快乐、将感受痛苦、将感受非苦非乐。又有六种，即：从眼识触直至意识触。作意是心趣入境，即是专注于境的意思。心性本动摇，如同猿猴，因此若不与其他法相应，则不能安住于境。若不与其他法相应，则不可能不趣入其他境而安住于境。因此，具足何者使识趣向所欲境而具有专注，即称为心趣入，是以心的作用本质而表征的心所法称为作意。由于作意故称作意，即是使心安住于某境的意思，或者当对境作意时称作意，即是由其力量使识成为对境作意的本性。
三摩地是对治散乱的法，是心相续缘一境的因。作意是当时不舍弃心缘境。复次，这有三种：有学、无学、非有学非无学。其中七补特伽罗是有学，因为还有剩余烦恼需要修学。何为七种？即：趣入预流果者、预流果者、趣入一来果者、一来果者、趣入不还果者、不还果者、趣入阿罗汉果者。七补特伽罗相续中与无漏三摩地相应者，即是有学作意。阿罗汉是无学，其与无漏三摩地相应者，即是无学作意。
与有漏心相应的非有学非无学，如是作意有三种。欲是识的希求作用，即是与何心所法相应而对饮食、行走、主要、瓶子、毛毯、善、不善等想'我当作此'的希求相为特征的心所法称为欲。由于有意欲作意故称意欲，其本性即是意欲性。其本性是什么？即是欲性，由此而成为意欲。
譬如放入盒中并封闭其口的蛇，虽有出行之事却放弃努力而住，当捕蛇者催促鼓励时，则对出行之事具有努力。如是，心也因与心所相应而对所缘境舍弃无功用转为有功用而生起。如是即是心所的作用。如同于某境具有作用的蛇以具有专注而专注于彼境，如是于某境与某心所相应而成为具有作用的心，以作意于彼境成为具有专注，此即是作意作用的差别。

།དེ་ལྟར་བརྗོད་པའི་ཆོས་སེམས་པ་དང་ཡིད་ལ་བྱེད་པའི་སྔོན་དུ་འདུན་པ་འགྲོ་བ་སྟེ། གང་དུ་འདུན་པ་ཞུགས་པ་དེར་སེམས་པ་དང་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་དག་ འབྱུང་བ་ན་ཡང་རྟའི་བྱ་བའི་ཁྱད་པར་ལྟར་སྔོན་དུ་ཉེ་བར་མཚོན་ཏེ་སེམས་པ་དང་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་དག་རང་གི་ཡུལ་ལ་འཇུག་པ་ན་སྐུལ་བར་བྱེད་པ་ཉིད་ཀྱིས་སོ།།གལ་ཏེ་བྱེད་པར་འདོད་པའི་མཚན་ཉིད་ཅན་གྱི་འདུན་པ་ཁ་ཅིག་ཏུ་འབྱུང་བར་མ་གྱུར་ན་ནི་ཡུལ་ངེས་པར་མ་མཐོང་ བས་རང་བཞིན་གྱིས་བེམས་པོ་ལྟར་གང་ཡང་འཇུག་པར་མི་འགྱུར་བས།དེ་བས་ན་འདི་ལྟར་ཉེ་བར་ལེན་པའི་ཕུང་པོ་ལྔ་པོ་འདི་ནི་འདུན་པའི་རྩ་བ་ཅན། འདུན་པའི་རྒྱུ་ཅན། འདུན་པ་ལས་ཀུན་དུ་འབྱུང་ཞིང་འདུན་པའི་མཐུས་འབྱུང་བར་འགྱུར་ཞེས་བྱའོ། །འདི་དང་ སྲེད་པ་ལ་ཁྱད་པར་ཅི་ཡོད་ཅེ་ན།ཇི་ལྟར་ལ་ཅས་ཤིང་ཚ་བ་གཉིས་འབྱར་བར་བྱེད་པ་ལྟར་སྲེད་པ་ནི་སེམས་ཡུལ་ལ་མངོན་པར་ཞེན་ཅིང་ཆགས་པའི་རྒྱུ་ཡིན་ལ། འདུན་པ་ནི་དེ་ལྟ་མ་ཡིན་ཏེ། དེ་ནི་བྱ་བའི་བསམ་པ་ཙམ་ཉིད་ཀྱིས་འཇུག་པས་སྲེད་པ་ལས་འདུན་པ་དེ་ལྟར་ཐ་དད་ དོ།།དེ་ཡང་འདི་ལྟར་འདི་ན་གནས་པའི་གང་ཟག་འགའ་ཁམས་གོང་མ་འདོད་པས་གསོལ་བ་འདེབས་ཏེ། ཨེ་མའོ་བསམ་གཏན་ནམ་གཟུགས་མེད་པ་བདག་གིས་ཇི་ལྟར་འཐོབ་ཅེས་བྱ་བ་དང་། དེ་བཞིན་དུ་ཇི་ལྟར་བདག་གིས་ཟག་པ་ཟད་པ་མངོན་དུ་བྱ་བ་དང་། ལམ་ རྟོགས་པར་འགྱུར་ཞེས་བྱ་བ་ལྟ་བུ་སྟེ།དེ་ལྟར་སྨོན་པ་དེ་ནི་སྲེད་པ་ཞེས་བརྗོད་པར་མི་བྱའི་འོན་ཀྱང་དེ་ནི་དགེ་བའི་ཆོས་ལ་འདུན་པ་ཡིན་ཏེ། སྲེད་པ་དང་འགལ་བའི་ཡུལ་ལ་སྐྱེས་པས་སོ། །སེམས་ཡུལ་ལ་ལྷག་པར་འདོད་པ་ནི་མོས་པ་སྟེ། ལྷག་པའི་སྒྲ་ནི་དབང་དུ་བྱ་བ་ སྟེ།རང་གི་ཡུལ་ལ་མོས་པའི་ཤེས་པའི་རང་གི་ངོ་བོ་གང་མེ་ལ་ཕྱེ་མ་ལེབ་ལྟར་ལྷག་པར་མོས་པ་ནི་མོས་པའོ། །སེམས་ལས་བྱུང་བའི་ཆོས་གང་དང་ལྡན་པས་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཡུལ་ལ་སོ་སོ་མ་ཡིན་པར་བསྡུས་པར་གྱུར་པ་དེ་ནི་སེམས་ལས་བྱུང་བའི་ཆོས་མོས་པའོ། །ཡིད་ལ་བྱེད་ པ་དང་ཁྱད་པར་ནི་ཡུལ་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ནི་ཡིད་ལ་ལྷག་པར་བྱེད་པའི་ངོ་བོའོ།།འདི་ནི་ཡུལ་ལ་ལྷག་པར་བྱེད་པའི་ངོ་བོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཁྱད་པར་རོ། །དད་པ་ནི་བདེན་པ་དང་། དཀོན་མཆོག་དང་། ལས་དང་འབྲས་བུ་ལ་མངོན་པར་ཡིད་ཆེས་པའོ། །དེ་ལ་བདེན་པ་ནི་བཞི་སྟེ། སྡུག་བསྔལ་དང་། ཀུན་འབྱུང་དང་། འགོག་པ་དང་། ལམ་ཞེས་བྱ་བའོ། །ཡང་ན་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། ཀུན་རྫོབ་དང་དོན་དམ་པ་ཞེས་བྱ་བའོ། །དཀོན་མཆོག་ནི་གསུམ་སྟེ། སངས་རྒྱས་དང་། ཆོས་དང་། དགེ་འདུན་ནོ། །ལས་ནི་བསོད་ནམས་དང་། བསོད་ནམས་མ་ཡིན་པ་དང་། མི་གཡོ་བའོ། །འབྲས་བུ་ནི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་དང་བྲལ་བ་ཞེས་བྱ་བའོ། །དེ་དག་ཉིད་ལ་སྐུར་པ་འདེབས་པ་ནི་ལོག་པར་ལྟ་བ་སྟེ། མེད་པའི་རྣམ་པར་ཞུགས་པའོ། །འཇིག་རྟེན་པའི་ཡང་དག་པའི་ལྟ་བ་ནི་ཡོད་པའི་རྣམ་པར་ཞུགས་པ་སྟེ། དེ་ལྟ་བུའི་ཡང་དག་པའི་ལྟ་བས་རྟོགས་པའི་ཡོད་པ་ལ་མངོན་པར་ཡིད་ཆེས་པའི་རྣམ་པ་ནི་དད་པའོ། །དད་པའི་སྟོབས་ཀྱིས་ཡོད་པ་དེ་དག་ངེས་པར་འཛིན་པ་དེ་ནི་མ་དད་པའི་གཉེན་པོར་གྱུར་པའོ། །དེ་ཡང་ཇི་ལྟར་རྙོག་པ་དང་བཅས་པའི་ཆུ་ལ་ནོར་བུ་ཆུ་འདང་བྱེད་ཀྱིས་ཆུའི རྙོག་པ་རྣམས་བསལ་ནས་ཆུ་རབ་ཏུ་དང་བར་བྱེད་པ་དེ་བཞིན་དུ་དད་པའི་ནོར་བུ་ཡང་སེམས་ཀྱི་རྫིང་བུང་བྱུང་ནས་མ་དང་པའི་རྙོག་པ་བསལ་ཏེ་ཡིད་དང་བར་བྱེད་དོ།།ཡིད་དང་བར་བྱས་པས་ཇི་ལྟར་ཡོངས་སུ་དག་པའི་མེ་ལོང་ལ་གཟུགས་བརྙན་གྱི་ཚུལ་གྱིས་བདེན་པ་དང་དཀོན་ མཆོག་ལ་སོགས་པ་སྣང་བར་འགྱུར་རོ།།བརྩོན་འགྲུས་ནི་དགེ་བའི་ཆོས་ལ་སྤྲོ་བ་སྟེ། སེམས་ལས་བྱུང་བའི་ཆོས་གང་དང་ལྡན་པས་སེམས་དགེ་བའི་ཆོས་བསྡུ་བ་ལ་སྤྲོ་བར་འགྱུར་བ་ལེ་ལོའི་གཉེན་པོར་གྱུར་པའི་ཆོས་ནི་བརྩོན་འགྲུས་སོ། །གང་བྱས་པ་དང་བྱེད་པའི་ ལས་ལ་སེམས་ཀྱི་བརྗེད་པ་མེད་པ་སྟེ།སེམས་ཀྱི་མངོན་པར་བརྗོད་པ་ནི་དྲན་པའོ། །ཏིང་ངེ་འཛིན་ནི་སེམས་རྩེ་གཅིག་པ་སྟེ། རྩེ་ནི་དམིགས་པའོ། །སེམས་ལས་བྱུང་བའི་ཆོས་གང་དང་ལྡན་པས་སེམས་ཀྱི་རྒྱུན་དམིགས་པ་གཅིག་ལ་ངེས་པར་གནས་པ་སྟེ། དེ་ནི་སེམས་ལས་བྱུང་བའི་ཆོས་ཏིང་ངེ་འཛིན་ཞེས་བྱའོ།

如是所说之法，思维和作意之前有欲求先行，即于何处欲求趣入，彼处生起思维和作意时，如同马之行为差别般，首先示现而思维和作意于自境趣入时，以其激发作用故。
若无有作为欲求之相之欲求生起，则由于未见境之决定，如同自性无情般，任何也不会趣入，因此，如是五取蕴即是欲求为根本，欲求为因，从欲求中生起，以欲求力而生起。
此与贪有何差别？如同胶与热二者相粘合般，贪是心对境明显耽著贪着之因，而欲求则不如是，彼仅以作为之意乐而趣入，故欲求如是异于贪。
复次，如是此中有情有些住于欲求上界，祈请道：'啊！我如何获得禅定或无色？'如是，'我如何现证漏尽及了悟道？'如是祈愿，不应说为贪，然彼是对善法之欲求，因生于与贪相违之境故。
心对境增上欲求是胜解，增上声即是自在，于自境胜解之智慧自性，如同飞蛾扑火般增上胜解即是胜解。
具足何等心所法，令识于境不别别摄持，彼即是心所法胜解。与作意之差别是，境作意是作意增上之体性。此是境增上作意之体性，是差别。
信是对谛、三宝、业果生起胜解。其中谛有四：苦、集、灭、道。或二种：世俗谛与胜义谛。三宝即佛、法、僧。业即福、非福、不动。果即异熟与离系。
对彼等诽谤即是邪见，以无之行相趣入。世间正见是以有之行相趣入，如是由正见所了知之有生起胜解之行相即是信。以信力决定执持彼等有，即是不信之对治。
复次，如同浑浊之水中以摩尼宝清水珠除去水之浊垢令水极为清净，如是信之摩尼宝亦于心之池中生起，除去不净浊垢而令意清净。
由意清净故，如同清净镜中以影像方式显现谛与三宝等。
精进是于善法欢喜，具足何等心所法，令心于摄善法欢喜，是懈怠对治之法即是精进。
于已作与正作之业心不忘失，心之明记即是念。
三摩地是心一境性，境即所缘。具足何等心所法，令心相续决定安住于一所缘，彼即是心所法三摩地。

།ཤེས་རབ་ནི་ཆོས་རབ་ཏུ་རྣམ་པར་འབྱེད་པའོ། །རྣམ་པར་འབྱེད་པ་ནི་དངོས་པོའི་ངོ་བོ་མང་པོ་རིལ་པོ་གཅིག་ལྟ་བུར་གྱུར་པའི་དོན་ལ་འདིས་སོ་སོར་རྟོགས་པས་རྣམ་པར་འབྱེད་པའོ། །ཁྱད་པར་ཅན་དུ་རྣམ་པར འབྱེད་པ་ནི་རབ་ཏུ་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་སྟེ།བློ་ཡིས་དངོས་པོའི་ཆ་རྣམ་པར་ཕྱེ་ནས་འདིའི་རང་གི་ངོ་བོ་ཅི་ཞེས་ཏེ། ཉེ་བར་དམིགས་པའི་དོན་ལ་ངེས་པར་སྙིང་པོ་ཅི་ཞིག་ཡོད་ཅེས་དེ་ལྟ་བུའི་རྣམ་པར་ཞུགས་པའོ། །དཔེར་ན་ཆུ་ཤིང་གི་སྡོང་པོ་ལ་སྙིང་པོ་འདོད་པས་རྣམ་པར་ཕྱེ་བ་ལྟ་བུ་སྟེ། ཇི་ལྟར་འགའ་ཞིག་སྙིང་པོ་འདོད་པས་ཆུ་ཤིང་གི་སྡོང་པོ་ཤུན་པ་དང་ཤུན་པ་ཐ་དད་དུ་ལེགས་པར་རྣམ་པར་ཕྱེ་ནས་བཙལ་བ་ན་སྙིང་པོ་ཅུང་ཟད་ཀྱང་མི་རྙེད་པ་ལྟར་བློ་གྲོས་དང་ལྡན་པས་གང་ཟག་དང་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་རང་གི་ངོ་བོ་ཡོངས་སུ་བཙལ་བ་ན་སྙིང་པོ་ཅུང་ཟད་ཀྱང་མི་དམིགས་སོ།། དེ་ལ་གང་ཟག་ཅེས་བྱ་བ་ནི་བདག་དང་། སེམས་ཅན་དང་། སྲོག་དང་། གསོ་བའོ། །དེ་ཡང་འདི་ལྟར་ཁྱིམ་དང་། ཕྲེང་བ་དང་། ཤིང་རྟ་དང་། ནགས་ཚལ་ལ་སོགས་པ་ལྟར་ཉེ་བར་བརྟེན་ནས་རྣམ་པར་གདགས་ཏེ། ཇི་ལྟར་ཁྱིམ་ནི་རྩཝ་དང་འོད་མ་དང་ས་ལ་སོགས་པའི་རྒྱུ ལ་ཉེ་བར་བརྟེན་ནས་སྒྲུབ་སྟེ།དེ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་གྱུར་བ་དང་། ཆར་དང་། རླུང་དང་། ཉི་མ་ཡོངས་སུ་སྐྱོབ་པ་ལ་མཁོ་བར་གྱུར་ན་ཡང་རང་གི་ངོ་བོར་གྲུབ་པ་ཡོད་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །གལ་ཏེ་དེའི་ངོ་བོར་ཡོད་ན་རྩཝ་ལ་སོགས་པ་ལ་མ་ལྟོས་པར་ཡང་གཟུང་བར་འགྱུར་ཏེ། འདི་དག་ནི་རྒྱུར་གྱུར་པ་རྩཝ་ལ་སོགས་པའོ། །འདི་ནི་དེའི་འབྲས་བུར་གྱུར་པ་ཁྱིམ་མོ་ཞེས་བྱ་བར་གྱུར་ན། དེ་ལྟར་ན་ནི་མི་འཛིན་ཏེ། དེ་བས་ན་འདི་རང་གི་ངོ་བོར་ནི་མེད་དོ། །གལ་ཏེ་འདི་རང་གི་ངོ་བོར་ཡོད་ན་ནི་དེས་ན་གཞན་ལ་བརྟེན་པར་མི་འགྱུར་ཏེ། རང་གི་ངོ་བོར གྲུབ་པའི་ཕྱིར་རོ།།གང་རང་གི་ངོ་བོར་གྲུབ་པ་ནི་གཞན་ལ་ལྟོས་པ་མ་ཡིན་ཏེ། གཞན་ལ་ལྟོས་པ་མ་ཡིན་པ་ནི་མ་བྱས་པའོ། །གང་ལ་བྱས་པ་ནི་རྟག་པ་ཡིན་ལ། རྟག་པ་ནི་རྒྱུ་མེད་པ་ཡིན་པས་རྒྱུ་དང་རྐྱེན་ལ་མི་ལྟོས་པའི་རྟག་པ་ནི་མོ་གཤམ་གྱི་བུ་ལྟར་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ན་ ཡང་འཇིག་རྟེན་ན་ཁྱིམ་ཞེས་བྱ་བ་ཡང་ཡོད་དེ།དེས་ན་དེ་རང་གི་ངོ་བོར་གྲུབ་པ་ནི་མེད་ལ། རང་གི་ངོ་བོར་གྲུབ་པ་མེད་པས་མེད་པ་ཉིད་དུ་ལྟུང་བར་འགྱུར་བའང་མ་ཡིན་ནོ། །གལ་ཏེ་མོ་གཤམ་གྱི་བུ་ལྟར་གྱུར་ན་རྩཝ་ལ་སོགས་པ་ལ་ཉེ་བར་བརྟེན་ནས། རྣམ་པར་གདགས་ པར་ཡང་མི་འགྱུར་ལ།ཆར་དང་ཉི་མ་ལ་སོགས་པ་སྐྱོབ་པར་ཡང་མི་འགྱུར་རོ། །དེ་ལྟ་བས་ན་རང་གི་ངོ་བོར་མེད་པས་ནི་དེ་མེད་ལ། རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་བར་འབྱུང་བས་བྱས་པའི་ཡོད་པ་ཉིད་ཀྱིས་དེ་མེད་པ་ཡང་མ་ཡིན་ནོ། །རྫས་སུ་ཡོད་པར་གྱུར་པ་བདེན་པར་ཡོད་པ་ཉིད་ཀྱིས་ཞེན་པར་ཡང་ འགྱུར་ན།རྫས་སུ་མེད་དེ་གཟུགས་བརྙན་ལྟ་བུའོ། །ཞེན་པ་ལས་ནི་འཁོར་བ་ན་འགྱུར་རོ། །དངོས་པོ་མེད་པས་ཡེ་མེད་པ་ཉིད་ཅེས་བྱ་བར་ཡང་མི་འགྱུར་ཏེ། རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་བར་འབྱུང་བ་ལ་ཉེ་བར་བརྟེན་པའི་རྣམ་པར་གཞག་པ་ཉམས་པར་ཐལ་བར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ། །དེས་ན་ འདི་ལྟར་རྗེས་སུ་མེད་པའི་དངོས་པོའི་དོན་རྣམ་པར་གནས་པ་ནི་ཀུན་རྫོབ་ཙམ་དུ་གནས་པ་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱིས་སྟོང་པ་འཕགས་པ་རྣམས་ཀྱིས་མངོན་པར་ཞེན་པར་བྱ་བའི་གནས་སུ་མ་གྱུར་པ་གང་ལ་བདེ་བའི་དོན་དུ་སྒྲོ་བཏགས་པས་ནི་ཕྱིན་ཅི་ལོག་ཉིད་དེ།གཞན་དག་ཏུ་གནས་ལ་གཞན་དག་ ཏུ་བཟུང་བ་ཉིད་ཀྱིས་ཐག་པ་བསྡོགས་པ་ལ་སྦྲུལ་དུ་བཟུང་བ་ལྟ་བུའོ།།ཁྱིམ་གྱི་བཤད་པ་འདི་ཉིད་ཀྱིས་ཕྲེང་བ་དང་། ནགས་ཚལ་དང་། ཤིང་རྟའི་བཤད་པ་ཡང་རིག་པར་བྱའོ། །ཇི་སྐད་བཤད་པའི་ཁྱིམ་ལ་སོགས་པ་ལྟར་བདག་དང་ཆོས་ཀྱང་བཤད་པར་བྱའོ།

智慧即是善于分别诸法。分别是指对于许多事物的本性如同一体的义理，以此各别了知而分别。特殊地分别即是善于分别，以智慧分析事物的诸多部分后，思维此物的本性是什么，对所缘取的义理确实有何实质，如是进行观察。
譬如对芭蕉树干欲求其髓而作分析，就像有人欲求其髓而将芭蕉树干的皮层逐一剥开分析寻找时，丝毫也找不到树髓一样，具慧者寻求补特伽罗和诸法的自性时，丝毫也不可得。
其中补特伽罗即是我、众生、命、养育。如同房屋、花鬘、车乘、森林等，是依靠因缘而假立的。就像房屋是依靠木材、茅草和土等材料而建造，当其完成后，虽然能遮挡雨水、风和日晒，但并没有自性的成立。
若有自性，则不需依靠木材等也可成立，这些是作为因的木材等，这是作为果的房屋，若如此则不应执取，因此这个并无自性。若此有自性，则不应依他，因为已自性成立。
凡是自性成立者即不依他，不依他即是无为。若是无为即是常，常即是无因，不依因缘的常法如同石女儿一般并不存在，然而世间确有'房屋'之说，因此它虽无自性成立，但因无自性成立也不会堕入断灭。
若如石女儿，则不应依靠木材等而假立，也不能遮挡雨水和日晒等。因此，以无自性故非有，以缘起所作故非无。
若是实有即是真实有而成为执著，但实际并非实有，如同影像。由执著则轮回。以无实则不成为断无，因为若尔则缘起安立将有过失。
因此，如是随顺无实义安住唯是世俗，以自性空故非圣者执著之处，为求安乐而增益则是颠倒，如同在一处而执著为他处，犹如将绳子误认为蛇。
以此解说房屋的道理，也当了知花鬘、森林和车乘的解说。如前所说房屋等，我与诸法也当如是解说。

།ཇི་ལྟར་བྱས་ ནས་ཤེ་ན།དེ་ལ་རྩཝ་ལ་སོགས་པ་ལ་ཉེ་བར་བརྟེན་ནས་ཁྱིམ་རྣམ་པར་གཞག་པ་དེ་བཞིན་དུ་གཟུགས་དང་། ཚོར་བ་དང་། འདུ་ཤེས་དང་། འདུ་བྱེད་རྣམས་དང་། རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ཉེ་བར་ལེན་པའི་ཕུང་པོ་ལྔ་ལ་རྗེས་སུ་བརྟེན་ནས་བདག་ཅེས་ཉེ་བར་འདོགས་པའམ། ཁམས་དྲུག་པོས་དང་། ཆུ་དང་། མེ་དང་། རླུང་དང་། ནམ་མཁའ་དང་། རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཞེས་བྱ་བའམ། རེག་པའི་སྐྱེ་མཆེད་དྲུག་པོ་མིག་དང་། རྣ་བ་དང་། སྣ་དང་། ལྕེ་དང་། ལུས་དང་། ཡིད་ཅེས་བྱ་བ་ལ་ཉེ་བར་བརྟེན་ནས་འདོགས་སོ། །དེ་ལྟ་བུའི བདག་ནི་བདག་ཏུ་རྣམ་པར་འཇོག་པའི་རྒྱུ་ལ་མ་ལྟོས་པར་གྲུབ་པ་མེད་པ་ཉིད་དེ་ཁྱིམ་ལ་སོགས་པ་རང་གི་ངོ་བོར་མེད་པ་ལྟ་བུའོ།།གལ་ཏེ་ཡོད་ན་ནི་རང་གི་རྒྱུ་ལ་མ་ལྟོས་པར་ཉེ་བར་དམིགས་པར་འགྱུར་བ་ཞིག་ན་དེ་ལྟར་དམིགས་པ་ཡང་མེད་དོ། །དེས་ན་རང་གི་ངོ་བོར་ནི་མེད་པ་ཉིད་དོ།། གལ་ཏེ་རང་གི་ངོ་བོར་ཡོད་ན་ནི་རང་གི་ངོ་བོར་དེ་ལྟར་གནས་པ་ཉིད་ཀྱིས་གཞན་ལ་ལྟོས་པར་མི་འགྱུར་ལ། གཞན་ལ་མི་ལྟོས་པ་ནི་བྱས་པ་མ་ཡིན་པས་རྟག་པར་འགྱུར་རོ། །རྟག་པ་ནི་རྒྱུ་མེད་པ་ཡིན་ལ། རྒྱུ་མེད་པ་ཉིད་ནི་བོང་བུའི་རྭ་བཞིན་དུ་དམིགས་པར་མི་འགྱུར་ན། བདག་འདི་ནི རང་གི་རྒྱུའི་ཚོགས་པ་ལ་ཉེ་བར་བརྟེན་ནས་དམིགས་ཏེ་ཁྱིམ་བཞིན་ནོ།།དེ་ལྟ་བས་ན་རྟག་པ་མ་ཡིན་ནོ། །གང་གི་མི་རྟག་པ་ཉིད་ནི་དངོས་པོ་མེད་པའོ། །གང་དངོས་པོ་མེད་པ་ནི་ཡོད་པ་ཡང་མ་ཡིན་མེད་པ་ཡང་མ་ཡིན་ཏེ། རང་གི་རྒྱུ་རྐྱེན་ལས་བྱུང་བ་ཉིད་དང་། རང་གི་ངོ་བོར་མ་གྲུབ་ པ་ཉིད་ཀྱིས་ཏེ།རང་གི་ཉེ་བར་ལེན་པ་ལ་བརྟེན་ནས་གཞག་པའི་ཕྱིར་དང་། དེ་ལ་འཕགས་པ་རྣམས་ཀྱིས་ཞེན་པའི་གནས་སུ་མ་གྱུར་པས་གཟུགས་བརྙན་ལ་ཐ་སྙད་བྱེད་པ་ལྟར་རྣམ་པར་གནས་སོ། །ཕྱིན་ཅི་ལོག་ཏུ་ཞུགས་པས་ཇི་ལྟར་གནས་པའི་རང་གི་ངོ་བོ་ལ་རྨོངས་ པའི་དབང་གིས་འདི་ལྟར་རང་གི་ངོ་བོར་སྒྲོ་བཏགས་ནས་བདག་ནི་ཡོད་དོ་ཞེས་འདོད་དེ།དེ་ནི་ངེས་པར་རྟག་པའི་མཐར་ལྟུང་ངོ་། །གང་ཡང་བདག་ནི་མེད་དོ་ཞེས་འདོད་པ་དེ་ཡང་ཆད་པའི་མཐར་ལྟུང་སྟེ། སྔར་ཁས་བླངས་པའི་དངོས་པོ་དེ་མེད་པར་དམིགས་པའི་ཕྱིར་རོ།། དེ་ཡང་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཀུན་དགའ་བོ་བདག་ཡོད་དོ་ཞེས་འདོད་ན་དེ་ནི་རྟག་པར་ལྟ་བའོ། །ཀུན་དགའ་བོ་བདག་མེད་དོ་ཞེས་འདོད་ན་ཆད་པར་ལྟ་བའོ་ཞེས་གསུངས་པས་ཐམས་ཅད་དུ་ཡང་བདག་རྫས་སུ་མེད་པ་ལ་བདེན་པར་རྫས་སུ་སྒྲོ་བཏགས་ཏེ། ཡོད་པ་ཉིད་དམ མེད་པ་ཉིད་དུ་བརྟགས་པ་ནི་རྟག་པ་དང་ཆད་པའི་མཐའ་གཉིས་སུ་ལྟུང་བར་ཞུགས་པར་འགྱུར་རོ།།གང་གིས་ཉེ་བར་ལེན་པ་ལས་རྣམ་པར་གནས་པ་ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པ་ལ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་མཐོང་བ་དེ་ནི་རྟག་པ་དང་ཆད་པའི་མཐའ་གཉིས་སུ་ལྟུང་བར་མི་འགྱུར་ཏེ། དེའི་རྟེན་དུ་གྱུར་ པའི་དངོས་པོ་ཉེ་བར་མི་དམིགས་པའི་ཕྱིར་རོ།།དེ་ཡང་རྫས་རྗེས་སུ་མ་དམིགས་པས་ནི་རྟག་པར་ལྟ་བར་མི་ལྟུང་ལ། ཉེ་བར་ལེན་པ་ལས་རྣམ་པར་གཞག་པ་ཙམ་གྱིས་བདག་ཁས་བླངས་པས་ནི་ཆད་པར་ལྟ་བར་མི་ལྟུང་ངོ་། །དེ་ལྟ་བུའི་མཐའ་གཉི་ག་སྤངས་ནས་དབུ་མ་པའི་སྒྲུབ་པས་ བརྟེན་ནས་འབྱུང་བར་ཉེ་བར་ལེན་པ་ལས་རྣམ་པར་གནས་པའི་བདག་འཕགས་པས་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་རྟོགས་པས་བདག་ཏུ་འཛིན་པ་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་སྤངས་ཏེ་འཁོར་བ་ལས་རྣམ་པར་གྲོལ་ལོ།།དེ་ལྟར་རེ་ཞིག་འདི་ནི་གང་ཟག་ལ་བདག་མེད་པའོ། །ཆོས་ལ་བདག་མེད་པ་ནི་ ཆོས་རྣམས་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད་ནི་མེད་པའོ།།དེ་ལ་མདོར་བསྡུ་ན་ཆོས་ནི་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། གཟུགས་ཅན་དང་། གཟུགས་ཅན་མ་ཡིན་པའོ། །དེ་ལ་གཟུགས་ཅན་ལ་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། འབྱུང་བ་དང་འབྱུང་བ་ལས་གྱུར་པའོ། །གང་གཟུགས་ཅན་མ་ཡིན་པ་ལ་ཡང་རྣམ་པ་ གཉིས་ཏེ་འདུས་བྱས་དང་།འདུས་མ་བྱས་པའོ། །དེ་ལ་གཟུགས་ཅན་མ་ཡིན་པ་འདུས་བྱས་ལ་ཡང་རྣམ་པ་གསུམ་སྟེ། སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བ་དང་སེམས་དང་མི་ལྡན་པའོ། །གང་ཡང་གཟུགས་ཅན་མ་ཡིན་པ་འདུས་མ་བྱས་ལ་ནི་རྣམ་པ་བཞི་སྟེ། ནམ་མཁའ་ དང་།སོ་སོར་བརྟགས་པའི་འགོག་པ་དང་། སོ་སོར་བརྟགས་པ་མ་ཡིན་པའི་འགོག་པ་དང་། ཆོས་རྣམས་ཀྱི་ཆོས་ཉིད་དོ།

如何说明呢？就像依靠柱子等建立房屋一样，依靠色、受、想、行、识这五取蕴而假立我，或者依靠地、水、火、风、空、识这六界，或者依靠眼、耳、鼻、舌、身、意这六触处而假立。
如是我不离建立我之因而成立，如同房屋等无有自性。若有自性，则不依赖自因而可得，然而并非如此可得。因此无有自性。
若有自性，则以自性如是安住之故不应依他，不依他则非所作，故成常。常则无因，无因则如兔角不可得，然此我是依靠自因和合而可得，如同房屋。因此非常。
若是无常即是无实。若无实则非有非无，因为从自因缘而生，且无自性成立，因依靠自取蕴而建立，且圣者不执著彼为所依处，如同影像一般安立。
由颠倒入而不知如实安住之自性，以愚痴力如是增益自性，认为我是有，彼定堕常边。若认为我是无，彼亦堕断边，因为所许之事物被见为无故。
如是世尊说：'阿难，若执我有，是常见；阿难，若执我无，是断见。'是故于一切处，于无实我增益为实有，执为有或无，即堕常断二边。
若如实见依取蕴而住、无颠倒者，则不堕常断二边，因为不见彼所依之事物故。由不见实法故不堕常见，由许依取蕴而假立我故不堕断见。
如是远离二边，以中观行者之修行，圣者如实了知依缘起而从取蕴安立之我，断除一切我执而解脱轮回。如是暂说人无我。
法无我者，即诸法无自性。略说法有二种：有色法与无色法。其中有色法亦有二种：大种及所造色。无色法亦有二种：有为法与无为法。
其中无色有为法复有三种：心、心所及心不相应行法。无色无为法有四种：虚空、择灭、非择灭及诸法法性。

།དེ་ལ་རེ་ཞིག་འདུས་མ་བྱས་རྣམས་ནི་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་བར་འབྱུང་བ་མ་ཡིན་པ་ཉིད་ཀྱིས་ཀྱང་རང་གི་ངོ་བོར་མེད་ལ། བྱས་པ་མ་ཡིན་པས་ཀྱང་རང་གི་ངོ་ བོར་མེད་དེ།འདུས་མ་བྱས་ནི་ཚིག་ཙམ་ཡིན་པས་རྣམ་པར་དཔྱད་པ་གཞུག་པར་མི་བྱའོ། །གང་འབྱུང་བ་དང་འབྱུང་བ་ལས་གྱུར་པའི་བྱེ་བྲག་གིས་གཟུགས་རྣམ་པ་དེ་ལྔ་པོ་དེ་ལ་འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་བཞི་ནི་ཕན་ཚུན་མི་འདོར་བས་ཕན་ཚུན་གྱི་སྟོབས་ཀྱིས་འབྱུང་སྟེ། འབྱུང་ བ་ཆེན་པོ་གསུམ་ལ་བརྟེན་ནས་སའི་ཁམས་འགྲུབ་པར་འགྱུར་ལ།སའི་ཁམས་ལ་བརྟེན་ནས་ཀྱང་འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་གསུམ་འགྲུབ་བོ། །དེ་བཞིན་དུ་ལྷག་མ་རྣམས་ལ་ཡང་སྦྱར་རོ། །དེ་བས་ན་འདི་དག་ནི་ཕན་ཚུན་དུ་བརྟེན་ནས་འགྲུབ་པར་གནས་ ཏེ།ས་ལ་མ་ལྟོས་པར་ཡང་འབྱུང་བ་གསུམ་པོ་ས་ལ་བརྟེན་པའི་ངོ་བོ་འཐོབ་པར་ག་ལ་འགྱུར། གང་དུ་འབྱུང་བ་གསུམ་པོ་མེད་པ་དེར་ཡང་སས་འབྱུང་བ་གསུམ་ལ་བརྟེན་པའི་ངོ་བོ་གང་ལས་འཐོབ་པར་འགྱུར། དེ་བཞིན་དུ་ལྷག་མ་རྣམས་ལ་ཡང་རང་གི་ངོ་བོ་མ་གྲུབ་པར་ སྦྱར་རོ།།གལ་ཏེ་འདི་དག་རང་གི་ངོ་བོར་གྲུབ་པར་གྱུར་ན་དེ་དག་རང་གི་ངོ་བོར་གྲུབ་པ་ཉིད་ཀྱིས་ཕན་ཚུན་ལྟོས་པར་མི་འགྱུར་རོ། །འདི་སྙམ་དུ་སེམས་ཏེ། གང་སྐྱེ་བའི་སྔོན་རོལ་དུ་འབྱུང་བའི་རང་གི་ངོ་བོ་མ་གྲུབ་པ་དེ་ལྟ་ན་ཡང་ཕན་ཚུན་ལྟོས་ནས་གྲུབ་པ་ཡོད་པས་རང་གི་ངོ་བོར་འགྱུར་ རོ་སྙམ་ན།དེ་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། མ་སྐྱེས་པའི་སྔོན་རོལ་ནས་དེ་དག་གི་རང་གི་ངོ་བོར་མེད་པས་དེ་ལ་ནི་རེ་ཞིག་ལྟོས་པ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པས་གྲུབ་པ་མེད་དོ། །གྲུབ་པ་མེད་པར་གྱུར་པས་རང་གི་ངོ་བོར་གྲུབ་པ་གང་ལས་འབྱུང་བར་འགྱུར། གང་དུ་དེ་དག་གི་རང་གི་ངོ་བོར་གྲུབ་པ་མེད་པ་དེར་ བདག་དང་ནགས་ཚལ་ལ་སོགས་པ་ལྟར་ས་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད་མ་གྲུབ་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་གནས་སོ།།ཡང་ངོ་བོ་ཉིད་དུ་མ་གྲུབ་པས་ས་ལ་སོགས་པ་བཏགས་པ་ཙམ་དུ་མེད་དོ་ཞེས་ནི་བརྗོད་པར་མི་བྱ་སྟེ། འདི་ལྟར་ལུས་ཀྱི་དབང་པོས་དམིགས་པས་སོ།། དེ་བས་ན་འདི་དག་ཉེ་བར་དམིགས་པ་ཉིད་ཀྱིས་མོ་གཤམ་གྱི་བུ་ལ་སོགས་པ་ལྟར་མེད་པ་ནི་མ་ཡིན་པ་ཉིད་དེ་རྣམ་པར་བརྟགས་ན་ནི་རང་གི་ངོ་བོ་མ་གྲུབ་པ་ཉིད་ཀྱིས་རང་གི་ངོ་བོར་གྲུབ་པ་ནི་མེད་དེ། དེ་ལྟ་བས་ན་ངེས་པ་ཁོ་ནར་བརྟེན་ནས་ཡང་དག་པར་འབྱུང་བ་འདི་རྣམས་ནི་གཟུགས་བརྙན བཞིན་དུ་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པར་རྟོགས་པར་བྱའོ།།དེ་ལྟར་བྱས་ན་འཇིག་རྟེན་པ་དང་ཡང་འགལ་བར་མི་འགྱུར་ཏེ། རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པར་འབྱུང་བ་ལ་ཉེ་བར་བརྟེན་པའི་རྣམ་པར་གཞག་པ་ཁས་བླངས་པས་སོ། །དེ་ཁོ་ན་ཉིད་དང་ཡང་འགལ་བར་མི་འགྱུར་ཏེ། མེད་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱིས་སྒྲོ་ མ་བཏགས་པས་མངོན་པར་ཞེན་པ་ཡང་བཟློག་པར་གྱུར་པ་ཉིད་དེ།རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པར་འབྱུང་བ་བརྫུན་པ་སླུ་བའི་ཆོས་ཅན་ཉིད་དུ་རབ་ཏུ་རྟོགས་པས་སོ། །མངོན་པར་ཞེན་པ་མེད་པར་གྱུར་ན་མངོན་པར་ཞེན་པའི་རྒྱུ་ཅན་གྱི་འཁོར་བ་ལས་ལྡོག་པ་ཡང་བདེ་བར་འགྲུབ་པོ། །དེ་ལྟར་གཟུགས་བརྙན་ བཞིན་དུ་འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་རྣམས་དངོས་པོ་མེད་པ་དེས་ན་དེའི་རྒྱུ་ཅན་གྱི་འབྱུང་བ་ལས་གྱུར་པ་མིག་ལ་སོགས་པ་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ཉིད་ནི་རྟོགས་པར་སླའོ།།གཞན་ཡང་ཐམས་ཅད་ལས་ཕྲ་བའི་གཟུགས་ཀྱི་ངོ་བོ་ནི་རྡུལ་ཕྲ་རབ་ཅེས་བརྗོད་དོ། །དེ་འདོད་པའི་ཁམས་ན་དབང་པོ་ལས་ ཕྱི་རོལ་དུ་གྱུར་པ་ནི་རྫས་བརྒྱད་དང་ལྡན་པར་འབྱུང་སྟེ།དེ་ལ་རྫས་བརྒྱད་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་བཞི་དང་། གཟུགས་དང་། དྲི་དང་། རོ་དང་། རེག་བྱའོ། །ནང་གི་བདག་ཉིད་ཅན་ལུས་ཀྱི་དབང་པོ་དང་ལྡན་པ་ནི་རྫས་དགུའོ། །དེ་ལས་གཞན་པའི་མིག་ལ་སོགས་པའི་དབང་ པོ་དང་ལྡན་པ་ནི་རྫས་བཅུའོ།

首先，无为法由于不是缘起性，故无自性，又因为非所作，故无自性。无为法仅是名言，不应作详细观察。
关于大种及所造色的差别，此五种色中，四大种由于相互不离而以相互力量而生。依靠三大种而成就地界，依靠地界也成就三大种。同样也适用于其余诸界。因此，这些是相互依存而成就，若不依地，三大种如何获得依地的自性？若无三大种之处，地又从何获得依三大种的自性？同样，其余诸界也应配合无自性。
若这些成就自性，则由于已成就自性，就不会相互依存。若想：虽然在生起之前未成就大种的自性，但由于有相互依存而成就，故有自性。这是不对的。因为在未生之前即无自性，故彼时并无依存，因此无成就。既无成就，如何能生起自性成就？
如同我与森林等，在无自性成就处，地等诸法即无自性成就，此理成立。又因无自性成就，不能说地等仅是假立而不存在，因为可为身根所缘故。因此，由于这些可被认知，故非如石女儿等不存在，但若详细观察，则因无自性故无自性成就。
因此，应当确定理解这些缘起法如同影像般无自性。如此则不违世间，因为承许依缘起安立诸法。也不违胜义谛，因为以无自性而不增益，且能遮遣执著，因为通达缘起虚妄具欺诳性。若无执著，则能轻易从执著为因的轮回中解脱。
如是，大种如影像般无实，故其所生之眼等诸根无自性易于了知。
复次，一切色法中最细微者称为极微。欲界中离根之外境极微具有八事，即：四大种、色、香、味、触。内身根相应者具九事。其余眼等根相应者具十事。

།ཡང་དེ་དག་གི་རྡུལ་ཕྲ་རབ་རྣམས་སྒྲ་དང་ལྡན་པ་ལ་ནི་རྫས་དགུ་དང་། བཅུ་དང་། བཅུ་གཅིག་དང་ལྡན་པར་འབྱུང་ངོ་། །དེ་ལ་རྫས་བརྒྱད་དང་ལྡན་པའི་རྡུལ་ཕྲ་རབ་ཀྱི་རྫས་བརྒྱད་ནི་སེའུ་འབྲུའི་འབྲས་བུ་ལྟར་རང་གི་ངོ་བོ་སོ་སོར་གནས་པ་ནི་མེད་ཀྱི་འོན་ཀྱང་ སྨན་གྱི་ཚོད་མ་ལ་ཀོ་ལའི་འབྲས་བུ་དང་སྲན་མ་ལ་སོགས་པ་དང་བཏུང་བ་ལ་བུ་རམ་དང་ཏིན་དི་ལིའི་འབྲས་བུ་ལ་སོགས་པའི་རོ་ལྟར་འདྲེས་པར་གྱུར་ནས་གནས་སོ།།དེ་ལ་ཡང་རྡུལ་ཕྲ་རབ་ཀྱི་རྫས་བདུན་བདུན་ལ་ལྟོས་པ་མེད་པར་རེ་རེ་མི་འགྲུབ་པ་ཉིད་ཀྱིས་རང་གི་ངོ་བོར་གྲུབ་པ་ནི་མེད་དོ། །གལ་ཏེ་ཡོད་ན་ནི་རེ་རེ་ཞིང་རྫས་ བདུན་བདུན་ལ་ལྟོས་པ་ཉམས་པར་འགྱུར་ལ།དེས་ན་རྒྱུ་མེད་པ་ཡིན་ནོ། །རྒྱུ་མེད་པར་ནི་ལ་ལར་འགའ་ཡང་གྲུབ་པ་མེད་དོ། །རྫས་བདུན་བདུན་ལ་ལྟོས་པ་དང་བཅས་པར་དམིགས་པས་ས་ལ་སོགས་པ་དང་། ཁྱིམ་ལ་སོགས་པ་ལྟར་རང་གི་ངོ་བོར་ནི་མི་དམིགས་ སོ།།ཐམས་ཅད་དུ་མེད་པ་ཡང་མ་ཡིན་ཏེ། རེ་རེ་ཞིང་རྫས་བདུན་བདུན་ལ་བརྟེན་ནས་ཉེ་བར་བཏགས་པ་དམིགས་པའི་ཕྱིར་རོ། །གང་རྫས་བརྒྱད་དང་ལྡན་པའི་རྡུལ་ཕྲ་རབ་ཀྱི་རིགས་པ་དེ་ཉིད་རྫས་དགུ་དང་། བཅུ་དང་བཅུ་གཅིག་དང་ལྡན་པའི་རྡུལ་ཕྲ་རབ་ལ་ཡང་སྦྱར་བར་བྱའོ། །དེས་ ན་འདི་ལྟར་མིག་ལ་སོགས་པ་དབང་པོ་ལྔ་གཟུགས་ལ་སོགས་པ་དོན་ལྔ་དང་བཅས་པ་ནི་གཟུགས་བརྙན་ལྟ་བུ་ཉིད་དོ།།གང་ཡང་སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བ་གང་དག་མིག་ལ་སོགས་པ་ལ་བརྟེན་ཅིང་། གཟུགས་ལ་སོགས་པ་ལ་དམིགས་ནས་ཉེ་ བར་འབྱུང་བ་དེ་དག་ཀྱང་གཟུགས་བརྙན་ལྟ་བུ་ཉིད་ལས་མི་འདའ་བ་ཉིད་དེ།གཟུགས་བརྙན་ལྟ་བུའི་རྟེན་དང་དམིགས་པ་ལས་བྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ། །གཞན་ཡང་ཇི་ལྟར་འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་རྣམས་ཕན་ཚུན་ལྟོས་ནས་འབྱུང་བ་ཉིད་ཀྱིས་རང་གི་ངོ་བོར་གྲུབ་པ་ནི་མེད་པ་དེ་བཞིན་དུ་སེམས་ ལས་བྱུང་བ་རྣམས་ཀྱང་ཕན་ཚུན་གྱི་སྟོབས་ལ་བརྟེན་ནས་གྲུབ་པ་ཉིད་ཀྱིས་རང་གི་ངོ་བོར་གྲུབ་པ་མེད་པ་ཉིད་དེ་གཟུགས་བརྙན་ལྟ་བུ་ཉིད་ལས་མི་འདའོ།།དེ་བཞིན་དུ་དེ་དག་གི་མཚན་ཉིད་རྣམས་ལ་ཡང་སྦྱར་བར་བྱའོ། །དེ་ལྟ་བས་ན་ཆོས་ཐམས་ཅད་དངོས་པོ་མེད་པ་ཡིན་ལ། གང་གིས་དངོས་པོ་བདེན་པར་སྒྲོ་འདོགས་པ་དེ་ནི་ཕྱིན་ཅི་ལོག་ཡིན་ཏེ་དངོས་པོ་ནི་གཞན་དུ་གནས་ལ། ཆོས་ནི་གཞན་དུ་གཟུང་བ་ཉིད་ཀྱིས་སྨིག་རྒྱུ་ལ་ཆུར་འཛིན་པ་ལྟ་བུའོ། །གང་གིས་མི་རྟག་པ་ཉིད་དུ་ཁས་བླངས་ནས་ཡང་དངོས་པོ་བདེན་པར་འདོད་པ་དེས་ནི་དངོས་པོའི་ངོ་བོ་ཇི་ལྟ་བ བཞིན་དུ་མ་ཤེས་ཏེ།ཕྱིན་ཅི་ལོག་ལ་ཡང་དག་པར་འདུ་ཤེས་པས་རེ་ཞིག་དང་པོར་བདག་ཉིད་བསླུས་པ་ཡིན་ལ། དེ་ནས་ནི་གཞན་དག་ཡིན་ནོ། །དེ་དག་ནི་དེའི་གྲུབ་པའི་མཐའ་ལ་ཞེན་པ་ཡིན་ཏེ། དེ་དག་གིས་རྫས་སུ་བདེན་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་དུ་རབ་ཏུ་སྒྲུབ་པ་ན་ལུང་གིས་སམ་ རིགས་པས་སྒྲུབ་པར་བྱེད་དོ།།དེ་ལ་རེ་ཞིག་ལུང་ནི་འདི་ཡིན་ཏེ། དེ་ལྟ་བས་ན་ཀུན་དགའ་བོ་གང་ན་གང་མེད་པ་དེ་ནི་དེས་སྟོང་པ་ཉིད་ཡིན་ལ། ལྷག་མ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཡོད་པ་ཉིད་དོ་ཞེས་ཤེས་པ་ནི་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་ཤེས་པའོ། །ཞེས་དེ་སྐད་བརྗོད་པ་ནི་ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་ པར་སྟོང་པ་ཉིད་རྟོགས་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་དང་།དེ་བཞིན་དུ་དགེ་སྦྱོང་དང་བྲམ་ཟེ་ཁ་ཅིག་གང་སྟོང་པ་དེ་ཡང་མི་འདོད་ལ། གང་གིས་སྟོང་པ་དེ་ཡང་མི་འདོད་པ་དེ་ལྟ་བུའི་རྣམ་པ་ནི་སྟོང་པ་ཉིད་ཉེས་པར་བཟུང་བ་ཡིན་ནོ། །དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། གང་གིས་སྟོང་པ་དེ་ནི་མེད་པ་ཉིད་ཡིན་ལ། གང་སྟོང་པ་དེ་ནི་ཡོད་པ་ཉིད་ཡིན་པས་སྟོང་པ་ཉིད་ཅེས་རིགས་སོ། །ཐམས་ཅད་མེད་ན་གང་གང་གིས་སྟོང་པར་འགྱུར། དེ་ཉིད་དེས་སྟོང་པར་ནི་རིགས་པ་མ་ཡིན་ནོ། །དེ་ལྟ་བས་ན་ཉེས་པར་གཟུང་བར་འགྱུར་རོ།

再者，那些极微尘具有声音的有九种、十种、十一种物质。其中，具有八种物质的极微尘的八种物质，并非如芥子果实那样各自独立存在，而是如同药物调味料中的枣果、豌豆等，以及饮品中的糖和檀提利果等味道一样混合存在。
其中，每一个极微尘若不依赖其他七种物质就无法成立，因此没有自性成立。若有自性，则每一个都将失去对其他七种物质的依赖性，这样就成为无因。无因则任何事物都不能成立。
由于依赖其他七种物质而被观察到，如同地等和房屋等，不能以自性被观察到。也不是在一切处都不存在，因为可以观察到每一个都依赖七种物质而假立。
关于具有八种物质的极微尘的这个道理，也同样适用于具有九种、十种、十一种物质的极微尘。
因此，眼等五根连同色等五境，都如同影像一般。任何依靠眼等，缘取色等而生起的心和心所，也不超出如同影像的性质，因为是从如同影像的所依和所缘而生起的。
另外，如同大种互相依存而生起，因此没有自性成立一样，心所法也是依靠相互的力量而成立，没有自性成立，不超出如同影像的性质。同样也适用于它们的特征。
因此，一切法都是无实体的，若执著事物为真实存在，那就是颠倒，因为事物的实际情况是一种状态，而所取的法是另一种状态，就像把阳焰执著为水一样。
若承认无常性而又执著事物为真实，这就是不了解事物的真实本性，因为将颠倒认作真实，首先欺骗了自己，然后欺骗他人。
这些是执著于他们的宗义，他们试图以经教或理论来证成实质真实的自性。其中首先经教是这样说的：'因此阿难，若某处无某物，即是彼处以彼空，余下存在者即是实有，如是了知即是如实了知。'这样的说法是不颠倒地通达空性。
同样，某些沙门和婆罗门既不承认空，也不承认由何而空，这种情况是错误理解空性。为什么呢？因为由彼而空者是无，所空者是有，所以称为空性。若一切皆无，则何者由何而空？同一事物不应由其自身而空。因此，这就成为错误理解。

།ཇི་ལྟར་ན་སྟོང་པ་ཉིད་ལེགས་པར་བཟུང་བ་ཡིན་ཞེ་ན། གང་ན་གང་མེད་པ་དེ་ནི དེས་སྟོང་པ་ཉིད་དོ་ཞེས་ཡང་དག་པར་མཐོང་ལ།ལྷག་མ་ནི་ཡོད་པ་ཉིད་དོ་ཞེས་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་རྟོགས་པའོ་ཞེས་དེ་ལྟར་བརྗོད་པ་ནི་སྟོང་པ་ཉིད་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་རྟོགས་པའོ་ཞེས་གསུངས་པ་དང་། དེ་བཞིན་དུ། རྟག་པའི་དངོས་པོ་མེད་པ་སྟེ། །གཞན་གྱི་ དབང་ནི་ཡོད་པ་ཉིད།།སྒྲོ་འདོགས་པ་དང་སྐུར་འདེབས་པའི། །མཐར་རྟོགས་པ་ནི་བརླག་པར་འགྱུར། །ཞེས་ཀྱང་གསུངས་སོ་ཞེས་བྱའོ། །དེ་དག་གི་རིགས་པ་ཡང་རྫས་ཙམ་ཡང་མེད་ན་གདགས་པའི་མཚན་མ་མེད་པས་བཏགས་པ་ཡང་ཡོད་པར་འགྱུར་ལ། དེ་མེད་ན་ ལས་ཀྱི་འབྲས་བུ་ལ་སོགས་པ་ཡང་ཉམས་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་བརྗོད་དོ།།དེ་ལ་ཁྱེད་ཀྱིས་དངོས་པོ་ཡོད་པར་བསྒྲུབས་ན་ནི་དེ་སྐད་བརྗོད་པར་རིགས་ན། བསྒྲུབས་པ་ཡང་མ་ཡིན་ཏེ། འཇིགས་པས་དལ་བུས་སྨྲས་པ་ལྟ་བུར་ཤེས་སོ། །ཇི་སྐད་སྨྲས་པའི་རིགས་པས་དངོས་ པོ་བདེན་པར་ཡོད་པ་གསལ་བས་དངོས་པོ་མེད་པའི་དོན་ལ་ཡང་དངོས་པོའི་དོན་དུ་མཚོན་ནས་ལས་དང་འབྲས་བུ་ལ་སོགས་པ་ཐམས་ཅད་རིགས་པར་རྟོགས་སོ།།ལུང་དང་འགལ་བའི་དོན་ཡང་སྔར་ཉེ་བར་བརྗོད་དོ་། །དེ་ལྟ་མོད་ཀྱི་ལུང་གིས་ནི་མངོན་བར་འདོད་པའི་དངོས་ པོའི་ངོ་བོ་ཡོད་པར་སྒྲུབ་པར་མི་ནུས་སོ།།ཡོད་པ་ཉིད་ཙམ་ཉེ་བར་བརྗོད་པས་ནི་བདེན་པར་ཡོད་པ་ཉིད་དུ་མི་འགྲུབ་སྟེ། བཏགས་པ་ཙམ་ལ་ཡང་ཡོད་དོ་ཞེས་ཉེ་བར་བརྗོད་དོ། །དེ་ཡང་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་དགེ་སློང་དག་ལྔ་པོ་འདི་རྣམས་ནི་འདུ་ཤེས་ཙམ་དང་། དམ་བཅའ་ བ་ཙམ་དང་།ཀུན་རྫོབ་ཙམ་དང་། ཐ་སྙད་ཙམ་སྟེ། འདི་ལྟ་སྟེ་འདས་པའི་དུས་དང་། མ་འོངས་པའི་དུས་དང་། ནམ་མཁའ་དང་། མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་དང་། གང་ཟག་ཅེས་བྱ་བའོ་ཞེས་དེ་ལྟར་འདུ་ཤེས་ཙམ་དུ་མངོན་པར་བསྒྲུབས་ནས་ཡང་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་དགེ་སློང་དག་འདས་ པའི་གཟུགས་བྱུང་བར་མ་གྱུར་ན་ཐོས་པ་དང་ལྡན་པའི་འཕགས་པ་ཉན་ཐོས་དག་འདས་པའི་གཟུགས་ལ་མི་ལྟ་བར་མི་འགྱུར་བ་ཞིག་ན་གང་གི་ཕྱིར་འདས་པའི་གཟུགས་ཡོད་པས་དེའི་ཕྱིར་ཐོས་པ་དང་ལྡན་པའི་འཕགས་པ་ཉན་ཐོས་འདས་པའི་གཟུགས་ལ་མི ལྟའོ།།དགེ་སློང་དག་གལ་ཏེ་མ་འོངས་པའི་གཟུགས་འབྱུང་བར་མི་འགྱུར་ན་ཐོས་པ་དང་ལྡན་པའི་འཕགས་པ་ཉན་ཐོས་མ་འོངས་པའི་གཟུགས་ལ་མངོན་པར་མི་དགའ་བར་མི་འགྱུར་བ་ཞིག་ན། གང་གི་ཕྱིར་མ་འོངས་པའི་གཟུགས་འབྱུང་བར་འགྱུར་བ་ཡོད་པས་དེའི་ཕྱིར་ཐོས་ པ་དང་ལྡན་པའི་འཕགས་པ་ཉན་ཐོས་མ་འོངས་པའི་གཟུགས་ལ་མངོན་པར་མི་དགའོ་ཞེས་གསུངས་སོ།།དེ་ལྟ་བས་ན་བཏགས་པར་ཡོད་པ་ལ་ཡང་ཡོད་པར་ཉེ་བར་བརྗོད་པས་ཡོད་པར་ཉེ་བར་གསུངས་པ་ཙམ་གྱིས་བདེན་པ་ཉིད་ཀྱི་དངོས་པོ་འགྲུབ་པར་མི་ནུས་སོ། །དེ་ལྟ་བས་ན་ རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པར་འབྱུང་བའི་ངོ་བོ་ཉིད་ནི་དངོས་པོ་མེད་པའོ།།དངོས་པོ་མེད་པ་ཡིན་ན་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པར་འབྱུང་བ་ཉིད་དང་ནི་མི་འགལ་ཏེ། གང་གི་ཕྱིར་བྱས་པ་ཅན་གྱི་དངོས་པོ་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་བར་འབྱུང་བ་བརྫུན་པ་སླུ་བའི་ཆོས་ཅན་འདི་ནི་འདིར་ངོ་བོ་དང་། རྫས་དང་། དངོས་པོར་ མེད་དོ།།དེ་ལྟ་ན་ཡང་བྱས་པ་ཅན་གྱི་དངོས་པོ་བཅོས་མའི་རང་བཞིན་དུ་ནི་ཡོད་དེ། ངོ་བོ་ཉིད་དུ་མེད་པ་ཉིད་ཀྱིས་སྟོང་པའོ།

如何是善巧把握空性？若于何处无有何物，即以彼为空，如实见到；其余是有，如实了知。如是所说即是如实了知空性。
同样也说道：'无有常住事物，唯依他性是有，若能远离增益和诽谤二边，即能通达。'
其道理为：若连实体也无，则无可安立之相，所安立也将不存在。若彼不存在，则业果等也将失坏。
对此，若你能成立事物存在，则如是说是合理的，但实际并未成立，如同因恐惧而轻声细语般可知。
以所说之理，事物真实存在明显，于无事物之义中亦以事物之义表示，则业果等一切皆可合理了知。
与经教相违之义已如前所述。虽然如此，仅凭经教不能成立所欲显示的事物自性存在。
仅仅说'存在'并不能成立真实存在，因为对仅仅安立的事物也说'存在'。
这一点世尊也对比丘们说：'比丘们，此五者唯是想、唯是施设、唯是世俗、唯是言说，即：过去时、未来时、虚空、涅槃及补特伽罗。'如是成立唯是想已，
世尊又说：'比丘们，若过去色不曾生起，具闻圣声闻则不应不观过去色。正因过去色存在，故具闻圣声闻不观过去色。'
'比丘们，若未来色不当生起，具闻圣声闻则不应不喜未来色。正因未来色当生起存在，故具闻圣声闻不喜未来色。'
因此，对假立为有者也说为有，仅仅由说有，不能成立真实事物。
因此，缘起的自性即是无事物。虽是无事物，却不违背缘起性。
因为有为法之缘起虚妄欺诳，于此无有自性、实体及事物。即便如此，有为法作为造作的自性是存在的，以无自性故为空。

།དེ་ལྟ་བས་ན་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཀྱང་། འདི་ལྟར་མཐོང་བའི་རྒྱུན་འདི་ཡང་། །སྒྱུ་མ་ལྟ་བུར་བྱིས་པ་འདྲིད། །གནོད་པར་བྱེད་དང་ཟུག་རྔུ་སྟེ། འདི་ལ་སྙིང་པོ་ཡོད་མ་ཡིན། །ཇི་ལྟར་གང་ལ་རྣམ་དཔྱད་པས། །གསོག་དང་གསོབ་ཏུ་བཟོད་པ་ནི། །དེ་ལ་ཚུལ་བཞིན་རྟོག་པ་སྟེ། །དེ་ཡིས་སྙིང་པོ་མེད་པར་མཐོང་། །གཟུགས་ནི་དབུ་བའི་གོང་བུ་འདྲ། །ཚོར་བ་ཆུ་བུར་ལྟ་བུ་སྟེ། །འདུ་ཤེས་སྨིག་རྒྱུ་ལྟ་བུ་ཡིན།། འདུ་བྱེད་རྣམས་ནི་ཆུ་ཤིང་འདྲ། །རྣམ་ཤེས་སྒྱུ་མ་ལྟ་བུ་ཞེས། །ཉི་མའི་གཉེན་གྱིས་གསུངས་པ་ཡིན། །དེ་ལྟར་ཕུང་པོ་ལ་རྟོག་པས། །ཉིན་མོ་དང་ནི་མཚན་རྣམས་སུ། །བརྩོན་འགྲུས་བརྩམས་པའི་དགེ་སློང་གིས། །ཤེས་བཞིན་སོ་སོར་དྲན་པ་ཡིས། །འདུ་བྱེད་ཉེར ཞི་ཞི་བ་ཡི།།ཞི་བའི་གོ་འཕང་རབ་ཏུ་འཐོབ། །བདེ་བ་བླ་མེད་དང་ལྡན་པའི། །མྱ་ངན་འདས་པ་འགྲོ་བར་འགྱུར། །ཞེས་བྱ་བ་དང་། ཡང་འདི་ལྟར་མདོ་སྡེ་ལས། རིགས་ཀྱི་བུ་ཇི་ལྟར་ན་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཆོས་ལ་བདག་མེད་པ་ཤེས་པ་དང་ལྡན་པར་འགྱུར་ཞེ་ན། འདི་ལ་ བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔས་ཆོས་ལ་སྒྲོ་བཏགས་པ་དང་།ཆོས་ལ་སྐུར་པ་བཏབ་པ་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་རབ་ཏུ་ཤེས་སོ། །དེས་ན་འདི་ལྟར་འགྱུར་ཏེ། ཆོས་རྣམས་གློ་བུར་བ་ཀུན་དུ་བརྟགས་པ་ཞེས་བྱ་བ་རབ་ཏུ་གནས་ཀྱི་ཆོས་དེ་དེའི་ངོ་བོར་ཡོད་པ་ནི་མ་ཡིན་ལ། ཡི་གེ་དེའི་ངོ་བོ་ ཡང་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནོ།།འོན་ཀྱང་འདི་དག་ནི་མིང་ཙམ་པ་འདི་དག་ནི་ཐ་སྙད་ཙམ་པ་ཞེས་བྱས་ནས་དེ་ལ་མངོན་པར་ཞེན་པར་ནི་མི་བྱེད་དོ། །གློ་བུར་བའི་ཆོས་དེ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཐམས་ཅད་དུ་མེད་པ་ཡང་མ་ཡིན་ཏེ། ཆོས་རྣམས་རྐྱེན་གཞན་དང་གཞན་ལ་ལྟོས་པའི་ཕྱིར་རྐྱེན་གཞན་དང་གཞན་ལ་ལྟོས་ ན་ནི་ཡོད་དོ།།རྐྱེན་དང་བྲལ་ན་ནི་འགག་སྟེ། འདི་ལྟར་དེ་ཐམས་ཅད་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔས་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་རབ་ཏུ་ཤེས་སོ་ཞེས་གསུངས་སོ། །དེས་ན་འདིར་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པར་འབྱུང་བའི་ངོ་བོ་ཡང་དག་པ་མ་ཡིན་པ་གློ་བུར་བ་ཉིད་ཀྱིས་དེས་བྱས་པས་དངོས་པོར་ནི་མེད་ཀྱི་ ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཐམས་ཅད་དུ་མེད་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ།།གལ་ཏེ་དེའི་ངོ་བོ་ཡོད་ན་ནི་དེ་རྟག་པ་ཉིད་ཡིན་པའི་ཕྱིར་མི་བདེན་པའི་ངོ་བོ་མ་ཡིན་པས་རང་བཞིན་དུ་གནས་པ་ཉིད་དུ་འགྱུར་ན་དེ་ཡང་མེད་དེ། དེ་ལྟ་བས་ན་གློ་བུར་བ་ཉིད་ཡིན་གྱི་རང་བཞིན་དུ་གནས་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །དེས་ན་ འདི་ལྟར་ཆོས་དེ་དེའི་ངོ་བོར་ནི་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ལ།ཡི་གེའི་ངོ་བོར་ཡང་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་གསུངས་སོ། །གཞན་ལས་ཀྱང་། ཕུང་པོ་ལྔ་པོ་དངོས་མེད་པ། །དེས་ན་མི་བདེན་པ་ལས་བྱུང་། །སྐྱེ་བ་པོ་ཡང་ཡོད་མ་ཡིན། །གང་ཞིག་སྐྱེ་བའི་ཕུང་པོའང་མེད། །ཅེས་ གསུངས་སོ།།གལ་ཏེ་འདི་དག་རྫས་བདེན་པ་ཉིད་དུ་ཡོད་པར་གྱུར་ན། དེ་ལྟ་ན་རྫས་སུ་ཡོད་པ་ནི་རྟག་ཏུ་གནས་པ་ཉིད་ཀྱིས་མི་བདེན་པའི་དངོས་པོ་ཉམས་པར་འགྱུར་རོ། །དེ་བས་ན་འདི་ལྟར། མི་ཟད་པ་ཡི་ཆོས་བཞི་ནི། །འཇིག་རྟེན་མགོན་གྱིས་བསྟན་པ་སྟེ། །སེམས་ ཅན་ནམ་མཁའ་བྱང་ཆུབ་སེམས།།སངས་རྒྱས་ཆོས་ཀྱང་དེ་བཞིན་ནོ།

因此，世尊也说：'如此所见的相续，如同幻化般迷惑愚者。是为害处及毒刺，此中实无任何实质。如同对彼详观察，能忍其为积聚空，如是如理作思维，由此见其无实质。色如水泡聚，受如水泡泡，想如阳焰相，诸行如芭蕉，识如幻化相，此为日亲说。如是观察诸蕴已，于昼夜之时，精进修持之比丘，以正知正念，行灭寂静之，证得寂静果位。具无上安乐，将趣入涅槃。'
又如经中说：'善男子，云何菩萨具足了知法无我？此中菩萨如实了知增益法及诽谤法。由此如是：诸法为客尘遍计所执，彼法之体性实不存在，其文字之体性亦不存在。然此等唯是名称，此等唯是言说，如是了知而不执著。客尘诸法非一切处皆无，以诸法依待种种因缘故，依待种种因缘则有。离诸缘则灭，如是一切菩萨如实了知。'
因此，此处缘起之体性非真实，以其为客尘性故，虽无实体，然非一切处皆无。若有其体性，则因其为常故，非不真实体性，应成自性安住，然彼亦无。是故为客尘性，非自性安住。因此如是说：'彼法之体性不存在，文字之体性亦不存在。'
其他处亦说：'五蕴无实体，故从不真生，生者亦非有，所生诸蕴空。'
若此等实有实质性，则实有者以恒常安住性故，不真实事物应成损坏。因此如是：'无尽四法者，世间怙主说，众生与虚空，菩提心佛法。'

།གལ་ཏེ་དེ་དག་རྫས་གྱུར་ན། །ཟད་པ་ཉིད་དུ་འགྱུར་བ་ཡིན། །མེད་པ་དེ་ནི་མི་ཟད་དེ། །དེ་ལྟ་བས་ན་མི་ཟད་བསྟན། །ཞེས་གསུངས་པ་དང་། དེ་བཞིན་དུ། སྲིད་པ་གསུམ་ ནི་བཏགས་པ་ཙམ།།དངོས་པོའི་ངོ་བོ་ཉིད་དུ་མེད། །བཏགས་པ་ཡིས་ནི་དངོས་པོ་རྣམས། །རྟོག་གེ་ངན་པས་ཀུན་ཏུ་བརྟགས་། །ཞེས་བྱ་བ་དང་། དེ་བཞིན་དུ་རིགས་ཀྱི་བུ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཆོས་བཅུ་དང་ལྡན་ན་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པར་འབྱུང་བ་ལ་མཁས་པ་ཡིན་ཏེ། བཅུ་གང་ཞེ་ན། འདི་ལྟ་སྟེ། ཆོས་རྣམས་གསོག་ཉིད་དུ་རབ་ཏུ་ཤེས་པ་དང་། གསོབ་ཉིད་དང་། སྙིང་པོ་མེད་པ་ཉིད་དང་། མིག་ཡོར་ལྟ་བུ་ཉིད་དང་། གཟུགས་བརྙན་ལྟ་བུ་ཉིད་དང་། སྒྲ་བརྙན་ལྟ་བུ་ཉིད་དང་། སྒྱུ་མ་ལྟ་བུ་ཉིད་དང་། མི་གནས་པ་ཉིད་དང་། གཡོ་བ ཉིད་དང་།རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པར་འབྱུང་བ་ཉིད་དུ་དེ་ལྟར་དེ་དག་གིས་རབ་ཏུ་ཤེས་པར་འགྱུར་ཏེ། འདི་ལྟར་ཆོས་འདི་དག་ནི་འདི་ལྟར་གསོག་ཉིད་དང་། འདི་ལྟར་གསོབ་དང་འདི་ལྟར་སྙིང་པོ་མེད་པ་ནས་འདི་ལྟར་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པར་འབྱུང་བའི་བར་དུའོ། །དེ་ལྟ་མོད་ཀྱི་ཡང་འདི་ལྟར་ སྐྱེའོ་ཞེས་བྱ་བར་ཡང་རབ་ཏུ་ཤེས་ལ་གནས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་དང་འཇིག་གོ་ཞེས་བྱ་བར་ཡང་རབ་ཏུ་ཤེས་སོ།།དེ་དག་འདི་སྙམ་དུ་ཡང་འགྱུར་ཏེ། ཆོས་འདི་དག་ནི་མ་རིག་པའི་རྐྱེན་གྱིས་བྱུང་བ། མ་རིག་པ་སྔོན་དུ་འགྲོ་བ། མ་རིག་པས་རབ་ཏུ་བྱུང་བ་སྟེ། མ་རིག་པ་ལ་ཀུན་ཏུ་བརྟེན་ནས་ འདུ་བྱེད་རྣམས་རབ་ཏུ་འབྱུང་བར་འགྱུར་རོ།།འདུ་བྱེད་རྣམས་ལ་ཀུན་ཏུ་བརྟེན་ནས་རྣམ་པར་ཤེས་པ་རབ་ཏུ་སྐྱེའོ། །རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལས་ནི་མིང་དང་གཟུགས་སུ་གདགས་པར་འགྱུར་རོ། །མིང་དང་གཟུགས་སུ་བཏགས་པ་ལས་ནི་སྐྱེ་མཆེད་དྲུག་ཏུ་གདགས་པ་འབྱུང་ བར་འགྱུར་རོ།།སྐྱེ་མཆེད་དྲུག་ལས་ནི་རེག་པ་འབྱུང་ངོ་། །རེག་པ་ལས་ནི་ཚོར་བ་འབྱུང་ངོ་། །ཚོར་བའི་རྒྱུ་ལས་ནི་བྱིས་པ་རྣམས་སྲེད་པས་གནོད་པར་འགྱུར་རོ། །སྲེད་པས་ནི་ཉེ་བར་ལེན་པ་རྣམས་ཉེ་བར་ལེན་ཏེ། ཉེ་བར་ལེན་པ་ཉེ་བར་བླངས་པས་ནི་སྲིད་པའི་རྒྱུན་འབྱུང་ངོ་། །སྲིད་པ་ལས་ནི་སྐྱེ་བ་ འབྱུང་ངོ་།།སྐྱེ་བ་ལས་ནི་རྒས་པ་འབྱུང་ངོ་། །རྒས་པའི་ཆོས་ལས་ནི་སྐྱེས་བུ་གང་ཟག་འཆི་བར་འགྱུར་ལ། འཆི་བ་ལ་བརྟེན་ནས་མྱ་ངན་དང་། སྨྲེ་སྔགས་འདོན་པ་དང་། སྡུག་བསྔལ་བ་དང་། ཡིད་མི་བདེ་བ་དང་། འཁྲུག་པ་རྣམས་འབྱུང་བར་འགྱུར་ཏེ། དེ་ལྟར་ ན་སྡུག་བསྔལ་གྱི་ཕུང་པོ་ཆེན་པོ་འདི་འབའ་ཞིག་ཀུན་ཏུ་འབྱུང་བར་འགྱུར་རོ།།དེ་ལྟ་བས་ན། སྐྱེས་བུ་མཁས་པ་རྟོགས་པ་དང་ལྡན་པས་མ་རིག་པ་སྤང་བ་ལ་འབད་པར་བྱའོ། །མ་རིག་པ་རྣམ་པར་བསལ་བའི་ཕྱིར་དང་། མ་རིག་པ་རྩ་བ་ནས་དབྱུང་བའི་ཕྱིར་དང་། མ་རིག་པ་འགོག་ པའི་ཕྱིར་འབད་པར་བྱའོ།།མ་རིག་པ་འགགས་ན་མི་ཤེས་པ་ལ་བརྟེན་པའི་ཆོས་འདི་དག་ཀྱང་འགག་པར་འགྱུར་ཏེ། འདི་ལྟ་སྟེ། རིགས་ཀྱི་བུ་དཔེར་ན་སྲོག་གི་དབང་པོ་འགགས་ན་དབང་པོ་ལྷག་མ་རྣམས་ཀྱང་འགག་པར་འགྱུར་རོ། །དེ་བཞིན་དུ་མ་རིག་པ་འགགས་པས་མི་ ཤེས་པ་ལ་བརྟེན་པའི་ཆོས་འདི་རྣམས་འགག་པར་འགྱུར་རོ།།མི་ཤེས་པ་མེད་ན་ཉོན་མོངས་པ་ཀུན་ཏུ་མི་སྤྱོད་དོ། །ཉོན་མོངས་པ་ཀུན་ཏུ་མི་སྤྱོད་ན་འཁོར་བར་འཇུག་པར་མི་འགྱུར་ལ། འཁོར་བའི་རྒྱུ་ཡང་འགག་པར་འགྱུར་ཞིང་། མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ལ་ཉེ་བར་ཡང་ འགྱུར་རོ།།རིགས་ཀྱི་བུ་ཆོས་བཅུ་པོ་འདི་དག་དང་ལྡན་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔས་ནི་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པར་འབྱུང་བ་ལ་མཁས་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་གསུངས་པས་འདི་ལྟ་བུ་ནི་ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པའི་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་དོན་ཏེ། འདི་ལྟ་སྟེ། དངོས་པོ་མེད་པའི་དོན་འདི་ཡིན་གྱི་ཐམས་ ཅད་དུ་མེད་པའི་དོན་ནི་མ་ཡིན་ནོ།

如经中所说：'若是彼等成为实物，则将成为灭尽。无有之物不会灭尽，因此说为不灭尽。'
同样地：'三有唯是假立，无有实物自性。以假立而诸实物，为恶分别所遍计。'
同样地，善男子，菩萨具足十法则成为通达缘起者。何为十法？即：
彻知诸法为积聚性、空洞性、无实性、如阳焰性、如影像性、如回声性、如幻化性、无住性、动摇性、缘起性，如是彼等皆应彻知。即如是诸法为积聚性、如是空洞、如是无实性乃至如是缘起。
虽然如此，也应彻知有生起、住留和灭尽。彼等如是思维：此等诸法是以无明为缘而生，以无明为先导，由无明而生起，依止无明而诸行生起。
依止诸行而识生起。从识而假立名色。从名色假立而生六处假立。从六处生触。从触生受。从受因而凡夫为爱所害。由爱而取诸取，由取所取而有流转。从有生生。
从生起老。从老法而众生补特伽罗死亡，依止死亡而生忧愁、悲叹、痛苦、不悦、烦恼。如是唯此大苦蕴生起。
因此，智者具觉悟者应当精进断除无明。为断除无明、为拔除无明根本、为止息无明而应当精进。
若无明灭，则依无知而有的这些法也将灭。善男子，譬如命根灭时，其余诸根也将灭尽。如是无明灭时，依无知而有的这些法也将灭尽。
若无无知则不行烦恼。若不行烦恼则不入轮回，轮回之因也将灭尽，且将趋近涅槃。
善男子，具足此十法之菩萨将成为通达缘起者。如是所说，此即是无颠倒空性之义，即是无实物之义，而非一切皆无之义。

།དེ་ཡང་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས། གང་ཞིག་རྐྱེན་ལས་སྐྱེས་པ་དེ་མ་སྐྱེས། །དེ་ལ་སྐྱེ་བའི་རང་བཞིན་ཡོད་མ་ཡིན། །རྐྱེན་ལ་རག་ལས་གང་དེ་སྟོང་པར་བཤད། །གང་ཞིག་སྟོང་ཉིད་ཤེས་དེ་བག་ཡོད་ཡིན། །ཞེས་གསུངས་ སོ།།སློབ་དཔོན་གྱི་ཞལ་སྔ་ནས་ཀྱིས་ཀྱང་། བརྟེན་ཏེ་འབྱུང་བའི་ངོ་བོ་གང་། །དེ་ཉིད་སྟོང་པ་ཉིད་དུ་བརྗོད། །དངོས་པོ་རྟེན་ཅིང་འབྱུང་བས་ན། །དེ་ཕྱིར་དངོས་པོ་མེད་པ་ཉིད། །ཅེས་གསུངས་སོ། །གང་དེ་ལྟ་བུ་ནི་དངོས་པོ་མེད་པའི་དོན་ཡིན་ཏེ། དེ་ལྟ་བུ་ནི་བདག་ མེད་པའི་དོན་ཡིན་ལ།དངོས་པོ་ནི་བདག་གོ། །གལ་ཏེ་དེ་དངོས་པོར་ཡོད་ན་ནི་བདག་དང་བཅས་པར་འགྱུར་རོ། །བདག་དང་བཅས་པར་གྱུར་ན་རང་དབང་ཅན་དུ་འགྱུར་ལ་རང་དབང་ཅན་དུ་གྱུར་ན་ནི་རྟག་པར་འགྱུར་ལ། དངོས་པོ་རྟག་པ་ནི་མེད་དེ་འདུ་བྱེད་ ཐམས་ཅད་མི་རྟག་པ་ཞེས་གསུངས་སོ།།དེས་ན་སློབ་དཔོན་གྱི་ཞལ་སྔ་ནས་ཀྱིས་ཀྱང་། རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པར་འབྱུང་བ་གང་། །དེ་ཉིད་ཁྱོད་ནི་སྟོང་པར་བཞེད། །དངོས་པོ་རང་དབང་ཅན་མེད་ཅེས། །མཉམ་མེད་ཁྱོད་ཀྱི་སེང་གེའི་སྒྲ། །ཞེས་གསུངས་སོ། །འཕགས་པ་ ལྷའི་ཞལ་སྔ་ནས་ཀྱིས་ཀྱང་།རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པར་འབྱུང་བ་གང་། །རང་དབང་ཅན་དུ་དེ་མ་སྐྱེས། །འདི་དག་ཐམས་ཅད་རང་དབང་མེད། །དེས་ན་བདག་ནི་ཡོད་མ་ཡིན། །ཞེས་བཤད་དོ། །སློབ་དཔོན་མ་ཏི་ཙི་ཏྲས་ཀྱང་། །རང་དབང་ཡོད་ན་བྱེད་པོར་འགྱུར། །བྱེད་པོ་ འགའ་ཡང་མི་རིགས་པས།།ཆོས་ཀུན་བྱེད་པ་མེད་པ་ཡི། །ཚུལ་དུ་ཁྱོད་ཀྱིས་གསུངས་པ་ཡིན། །ཆོས་ཀྱི་རྔ་ཆེན་བརྡུངས་པ་ཡི། །སྟོང་ཉིད་སེང་གེའི་སྒྲ་འདི་ཡིས། །ལྷ་དང་བཅས་པའི་འཇིག་རྟེན་ལས། །ས་མཚམས་བཅད་པར་རྣམ་པར་གནས། །ཞེས་བཤད་དོ། །འདི་ ནི་རེ་ཞིག་ཆོས་དང་གང་ཟག་དག་རབ་ཏུ་འབྱེད་པའི་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའོ།།འཇིག་རྟེན་པའི་ནི་མཐའ་མེད་པས་དེ་ནི་གཞུང་མང་བ་ཉིད་ཀྱིས་འདིར་བརྗོད་པར་མི་ནུས་པས་གཞག་གོ། །དེ་ལྟར་ཤེས་རབ་བཤད་ཟིན་ཏོ། །སེམས་ལས་བྱུང་བའི་ཆོས་གང་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་ན་རྣམ་ པར་ཤེས་པ་འབད་པ་ཆུང་ངུར་དམིགས་པ་ཡོངས་སུ་གཅོད་པ་ཉིད་དེ།དམིགས་པར་གཏོགས་པ་ལ་བརྟགས་པ་ཕྲ་མོ་མི་བྱེད་པ་དེ་ནི་ཀུན་དུ་རྟོག་པ་ཞེས་བྱ་བ་སྟེ་རྣམ་པར་རྟོག་པ་ཞེས་བརྗོད་དོ། །འདི་ལྟ་སྟེ། འགའ་ཞིག་གིས་ཐག་རིང་པོ་ནས་འདི་ལྟར་བུམ་པ་དང་ཁམ་ཕོར་ལ་སོགས་ པ་མཐོང་བ་ཉིད་ན།དེར་གཏོགས་པ་ལ་དཔྱད་པ་མ་བྱས་པར་བཟུང་བ་ཙམ་དུ་དཔྱོད་པས་དེས་འདི་ལྟར་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དམིགས་པ་ལ་ཡོངས་སུ་དཔྱད་པ་རྩིང་བར་འཇུག་གོ། །དེ་དང་མཚུངས་པར་མི་ལྡན་ན་ནི་དེ་ལྟར་འཇུག་པ་མེད་དོ། །དེ་ལྟ་བས་ན་སེམས་ རྩིང་བའི་མཚན་ཉིད་ནི་རྣམ་པར་རྟོག་པ་ཞེས་བརྗོད་ཀྱི།རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནི་གཟུགས་ཅན་མ་ཡིན་པ་ཉིད་ཀྱིས་བདག་ཉིད་ནི་རྩིང་བའི་རྣམ་པར་འགྱུར་བ་མ་ཡིན་ནོ། །ཆོས་མངོན་པ་ལས་ནི། རྣམ་པར་རྟོག་པ་གསུམ་འབྱུང་སྟེ། ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱི་རྣམ་པར་རྟོག་པ་དང་། ཀུན་ ཏུ་ངེས་པའི་རྣམ་པར་རྟོག་པ་དང་།རྗེས་སུ་དྲན་པའི་རྣམ་པར་རྟོག་པའོ། །དེ་ལ་རྣམ་པར་རྟོག་པ་དེ་རྣམས་ལས་གང་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱི་རྣམ་པར་རྟོག་པ་ནི་བཤད་པ་དེ་ཉིད་དོ། །མཉམ་པར་མ་བཞག་པའི་ཡིད་ཀྱི་ཤེས་རབ་ནི་ཀུན་དུ་ངེས་པར་རྟོག་པའི་རྣམ་པར་རྟོག་པའོ། །མཉམ་ པར་བཞག་པ་དང་མ་བཞག་པའི་ཡིད་ཀྱི་དྲན་པ་ཐམས་ཅད་ནི་རྗེས་སུ་དྲན་པའི་རྣམ་པར་རྟོག་པའོ།།དེ་ཡང་ཇི་སྐད་དུ། སྐྱེས་བུ་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་ལྡན་པས་སྔོན་པོ་ཤེས་ཀྱི་སྔོན་པོའོ་སྙམ་དུ་ནི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་གསུངས་པ་ལ་རྣམ་པར་རྟོག་པ་དང་རྣམ་པར་དཔྱོད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ དག་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པས་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པར་འབྱུང་བའི་བྱེ་བྲག་བརྗོད་པའི་ཁྱད་པར་ཡོངས་སུ་གཅོད་པ་ན་དེའི་རྣམ་པར་བྱུང་བ་ནི་སྔོན་པོ་ཤེས་པ་ཞེས་བྱའོ།།དེ་ཉིད་ལ་ཡང་ཀུན་དུ་ངེས་པར་རྟོག་པ་གསལ་བ་དང་། མི་གསལ་བ་ཞེས་བྱ་བ་དག་གིས་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པས་ ཡོངས་སུ་གཅོད་པ་ནི་སྔོན་པོའོ་ཞེས་ཤེས་པའོ།

世尊说道：'凡是从缘而生者即是不生，彼等无有生之自性，依缘而有者即说为空性，若知空性者即是谨慎者。'
论师也说：'依缘而生之本性，即说为空性，事物依缘而生，故无有实体。'
如是即是无实之义，如是即是无我之义，实体即是我。若彼有实体则成有我，若成有我则成自在，若成自在则成常有，然实体常有者是无的，说'一切有为法皆无常'。
因此论师也说：'缘起所生法，汝即许为空，无有自在法，此乃无等汝狮子吼。'
圣天也说：'缘起所生法，非生为自在，此等皆无自，是故我非有。'
论师马底支札也说：'若有自在成作者，任何作者皆不理，诸法无有作者之，此理即是汝所说。敲响法鼓大声响，空性狮子吼声中，于天人等世间中，分别界限而安住。'
此乃暂时超越世间之分别法与补特伽罗。世间之边际无穷，以其文句众多，此处不能宣说故当止。如是已说慧。
心所法若与何等相应，则识以小功用决定所缘，于所缘境不作细微观察，此即名为寻思，亦称分别。
譬如有人从远处如是见到瓶子与碗等，于彼所属不加观察而仅作粗略把握，由此如是识于所缘粗略趣入。若不相应则无如是趣入。
是故说心粗重相为分别，识以非色故自性非成粗重相。
阿毗达磨中说三种分别：自性分别、遍计分别、随念分别。其中已说自性分别即是前说。不等持意之慧即是遍计分别。等持与不等持意之一切念即是随念分别。
如说：'具眼识之士夫了知青色，然非思维此是青色'，与寻思、观察相应，决定缘起差别之言说特征时，其行相即名为了知青色。于彼复由明显与不明显之遍计分别，以意识决定即是了知'此是青色'。

།སེམས་ལས་བྱུང་བའི་ཆོས་གང་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་ན་རྣམ་པར་ཤེས་པས་དམིགས་པ་ལ་ཞིབ་པར་ཡོངས་སུ་དཔྱོད་པ་དེ་ནི་སེམས་ལས་བྱུང་བའི་ཆོས་དཔྱོད་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། སེམས་ཕྲ་བའི་མཚན་ཉིད་དེ། འདི་ ལྟ་སྟེ་བུམ་པ་དང་།ཁམ་ཕོར་ལ་སོགས་པ་དེ་དག་ཉིད་ལགས་པ་དང་། མ་གས་པ་ཡོངས་སུ་དཔྱོད་ཅིང་ཡོངས་སུ་དཔྱད་ནས་འདི་ནི་གས་པའོ། །འདི་ནི་སྲ་བའོ་ཞེས་དེ་ལྟ་བུའི་རྣམ་པ་ལ་དམིགས་ཤིང་ཕྲ་བར་དཔྱོད་པ་ལ་འཇུག་པ་ནི་སེམས་ལས་བྱུང་བའི་ཆོས་དཔྱོད་པ་ཞེས་ བརྗོད་དོ།།གང་རྣམ་པར་དཔྱོད་པ་དང་། གང་ཡང་བཤད་མ་ཐག་པའི་རྣམ་པར་རྟོག་པ་གཉིས་ཀྱིས་ནི་ངག་འདུ་བྱེད་པར་བརྗོད་དེ། ངག་ཀུན་ནས་སློང་བར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཀྱང་། རྣམ་པར་བརྟགས་རྣམ་པར་དཔྱད་ནས་ཚིག་ཏུ་བརྗོད་ཀྱི་མ་ བརྟགས་མ་དཔྱད་པར་ནི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་གསུངས་པའི་ཕྱིར་རོ།།བག་མེད་པ་ནི་དགེ་བའི་ཆོས་རྣམས་མི་སྒོམ་ཞིང་གཅེས་སུ་མི་འཛིན་པ་སྟེ། འཆད་པར་འགྱུར་བའི་བག་ཡོད་པ་ལས་བཟློག་སྟེ་སྦྱར་རོ། །བག་ཡོད་པ་ནི་དགེ་བའི་ཆོས་རྣམས་ སྒོམ་པ་ལ་གཅེས་སུ་བྱེད་པ་དང་བཅས་པ་ཉིད་དེ།སེམས་ཀྱི་རྒྱུན་དགེ་བའི་ཆོས་ལ་གཞོལ་བར་བྱེད་ཅེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །དེ་ལ་དགེ་བའི་དོན་ནི་བདེ་བའི་དོན་ཏེ། འཚེ་བ་ཐམས་ཅད་ལོག་པ་ཉིད་ཀྱིས་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ནི་ཐམས་ཅད་དུ་བདེ་བ་སྟེ་ནད་མེད་པ་ལྟ་བུའོ།། ལམ་གྱི་བདེན་པ་ཡང་དེ་ཐོབ་པར་བྱེད་པའི་རྒྱུ་ཉིད་ཀྱིས་བདེ་བས་སོ། །དེ་ལས་གཞན་པའི་དགེ་བ་ཟག་པ་དང་བཅས་པ་ནི་རང་དང་རྗེས་སུ་མཐུན་པའི་རྣམ་པར་སྨིན་པའི་དངོས་པོ་འདོད་པ་ཐོབ་པར་བྱེད་པས་སོ། །དེ་ལ་དགེ་བའི་རྩ་བ་གསུམ་དང་། ངོ་ཚ་ཤེས་པ་དང་ཁྲེལ་ཡོད་པ ཞེས་བྱ་བ་འདི་དག་ནི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱིས་དགེ་བ་སྟེ།གཞན་དང་ལྡན་པ་དང་ཀུན་ནས་སློང་བ་ལ་མི་ལྟོས་པའི་ཕྱིར་ཕན་པའི་སྨན་ལྟ་བུའོ། །དགེ་བའི་རྩ་བ་གསུམ་དང་། ངོ་ཚ་ཤེས་པ་དང་། ཁྲེལ་ཡོད་པའི་ཆོས་དེ་དག་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་ནས་མཚུངས་པར་ལྡན་པས་དགེ་བའོ།། སྨན་དང་སྦྱར་བའི་བཏུང་བ་ལྟ་བུ་སྟེ། དེ་དག་དང་མཚུངས་པར་མི་ལྡན་པ་རྣམས་ནི་དགེ་བ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །ལུས་དང་ངག་གི་ལས་དང་། སེམས་དང་ལྡན་པ་མ་ཡིན་པའི་འདུ་བྱེད་ཐོབ་པ་དང་། སྐྱེ་བ་ལ་སོགས་པ་དགེ་བའི་རྩ་བ་ལ་སོགས་པའི་ཆོས་དེ་དག་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པས ཀུན་ནས་བསླང་བ་ནི་ཀུན་ནས་བསླང་བས་དགེ་བ་སྟེ།སྨན་དང་སྦྱར་བའི་ཆུ་ལས་བྱུང་བའི་འོ་མ་ལྟ་བུའོ། །ཀུན་ནས་སློང་བར་བྱེད་པས་ནི་ཀུན་ནས་སློང་བའོ། །དེ་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། རྒྱུའི་ཀུན་ནས་སློང་བ་དང་། དེའི་དུས་ཀྱི་ཀུན་ནས་སློང་བའོ། །དེ་ལ་ལུས་དང་ངག་གི་ལས་ལ་སོགས་ པ་ཀུན་དུ་འབྱུང་བའི་དུས་སུ་གང་གིས་ཀུན་ནས་སློང་བ་དེ་ནི་དེའི་དུས་ཀྱི་ཀུན་ནས་སློང་བའོ།།རྒྱུའི་ཀུན་ནས་སློང་བ་ནི་དེ་ལ་སྦྱོར་བའི་དུས་ཀྱི་སྟེ། དེ་ལས་འདིར་བསྒོམ་པས་སྤང་བར་བྱ་བའི་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་རབ་ཏུ་འཇུག་པར་བྱེད་པའི་དབང་གིས་དགེ་བ་དང་མི་དགེ་ བ་དང་།ལུང་དུ་མ་བསྟན་པར་རྗོད་པར་བྱེད་ཀྱི་དེའི་དུས་ཀྱི་ཀུན་ནས་སློང་བ་ལྟ་བུ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །སེམས་ལས་བྱུང་བའི་ཆོས་གང་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པས་འཁོར་བའི་སྐྱོན་མཐོང་བ་ཉིད་ཀྱིས་སེམས་འཁོར་བ་ལས་སྐྱོ་བ་ཉིད་དེ། དེ་ནི་ཉོན་མོངས་པ་སྤོང་བ་ལ་རྗེས་སུ་མཐུན་པས་ངེས་པར་སྐྱོ་བ་ ཞེས་བརྗོད་དོ།།སེམས་ཀྱི་རབ་ཏུ་དགའ་བ་ནི་སེམས་ཀྱི་མགུ་བ་སྟེ། ཡིད་བདེ་བ་ལས་ཐ་དད་དུ་གྱུར་པ་ནི་རབ་ཏུ་དགའ་བའོ། །ཤིན་ཏུ་སྦྱངས་པ་ནི་ལུས་དང་སེམས་དག་ལས་སུ་རུང་བ་ཉིད་དོ། །ཤིན་ཏུ་མ་སྦྱངས་པའི་ལུས་དང་སེམས་ལྕི་བ་ཉིད་དེ། ལྕི་ན་ནི་མི་གསལ་བའི་ ཕྱིར་དེ་ནི་བྱིང་བ་དང་རྨུགས་པའི་བདག་ཉིད་དོ།།སེམས་ལས་བྱུང་བའི་ཆོས་གང་དེ་དང་བྲལ་བ་ཏིང་ངེ་འཛིན་འབྱུང་བར་བྱེད་པ་དེ་ནི་ཤིན་ཏུ་སྦྱངས་པའོ། །ཇི་ལྟར་ལུས་ཤིན་ཏུ་སྦྱངས་པས་བདེ་བར་འགྱུར་ལ། བདེ་བ་ལས་ནི་སེམས་རྩེ་གཅིག་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་གསུངས་པ་ལྟ་ བུའོ།

与心所法相应时，由识对所缘进行细致周遍观察，这就是称为心所法中的寻，是心的细微特征。比如对瓶子和碗等物品，观察它们是否破损，周遍观察后说'这个是破的，这个是坚固的'，如此对这些相状进行观察并细致分析，这就称为心所法中的寻。
所谓寻和刚才所说的伺这两者，被说为是语言的造作，因为它们能引发语言。佛陀也说：'经过思维观察后才说话，而不是未经思维观察就说话。'
放逸是指不修习善法也不珍惜善法，与下文将要解释的不放逸相反。不放逸是指珍惜修习善法，意思是使心相续趋向善法。
其中，善的含义是安乐的含义。由于远离一切损害，涅槃是完全安乐的，如同无病一样。道谛也因为是获得涅槃的因而是安乐的。其他有漏善法则是因为能获得与自身相应的所欲果报。
其中，三善根、惭、愧这些是本性善，因为不依赖于与其他相应或等起，如同有益的药物。与三善根、惭、愧这些法相应而成为善，如同调配了药物的饮品，若不与这些相应则非善。
身语业和心不相应行中的得、生等，由善根等法相应所等起的是等起善，如同用药物调配的水所产生的乳汁。能等起即是等起。等起有两种：因等起和同时等起。
其中，在身语业等生起时，由什么等起，那就是同时等起。因等起是在加行时的，由此在此处是由修所断的意识的运行力而说善、不善和无记，而不是像同时等起那样。
与心所法相应时，由见到轮回过患而心对轮回生厌离，这因为随顺断除烦恼而称为厌离。
心的喜悦是心的欢喜，与悦不同的是欢喜。轻安是身心堪能性。身心未得轻安则沉重，沉重则不明显，这是昏沉睡眠的本质。
心所法中，远离这些而能生起禅定的是轻安。如经中所说：'由身轻安而生乐，由乐而心得一境性。'

།སེམས་ལས་བྱུང་བའི་ཆོས་གང་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་ན་ཁྲོ་བའི་རྐྱེན་གྱིས་ཁུ་ཚུར་དང་ཐལ་ལྕག་ལ་སོགས་པས་གཞན་ལ་རྣམ་པར་ཐོ་འཚམས་པར་བྱེད་པ་དེ་ནི་རྣམ་པར་འཚེ་བའོ། །དེ་དང་འགལ་བའི་ཆོས་ནི་རྣམ་པར་མི་འཚེ་བ་སྟེ། གང་གི་དབང་གིས་ གཞན་ལ་རྣམ་པར་ཐོ་མི་འཚམས་པའོ།།བདག་ཉིད་ཀྱི་རིགས་དམ་པ་ལས་སྐྱེས་པ་དང་། ཐོས་པ་དང་ཚུལ་ཁྲིམས་ལ་སོགས་པའི་ཆོས་སྡིག་པ་ལ་ཞུགས་པར་གྱུར་ན་ཉམས་པར་འགྱུར་བར་དམིགས་ཏེ། འདི་དག་ནི་རིགས་པ་མ་ཡིན་ནོ་སྙམ་ནས་གང་གི་དབང་གིས་ བདག་གམ་ཆོས་ཀྱི་དབང་དུ་བྱས་ནས་སྡིག་པ་ལ་མི་འཇུག་པ་དེ་ནི་ངོ་ཚ་དང་ལྡན་པས་སྡིག་པ་ལས་ལྡོག་པའི་རྒྱུའི་ཆོས་འཛེམ་པ་ཞེས་བཤད་པ་སྟེ།ངོ་ཚ་ཤེས་པ་ཞེས་བརྗོད་དོ། །གཞན་ལ་ལྟོས་ནས་ཉེས་པ་ལ་འཛེམ་པ་དེ་ནི་ཁྲེལ་ཡོད་པའོ། །དེས་ན་འདི་ལྟར་བཅོམ་ལྡན་ འདས་ཀྱིས་ཀྱང་ཆོས་གཉིས་ནི་འཇིག་རྟེན་སྐྱོང་བ་ཡིན་ཏེ།ངོ་ཚ་ཤེས་པ་དང་ཁྲེལ་ཡོད་པའོ་ཞེས་གསུངས་སོ། ། ཡང་སེམས་ལས་བྱུང་བའི་ཆོས་གང་དང་ལྡན་པས་སེམས་དམིགས་པའི་ཡུལ་ལ་འབད་པ་མེད་པར་མཉམ་དུ་འཇུག་པ་དེ་ནི་སེམས་མཉམ་པ་ཉིད་དེ་བཏང་ སྙོམས་ཞེས་བརྗོད་དོ།།དེ་ནི་འདི་ལྟར་ཡུལ་ལ་རྗེས་སུ་ཆགས་པ་ཡང་མ་ཡིན། ཁོང་ཁྲོ་བ་ཡང་མ་ཡིན་ནོ། །དེ་ཡང་དེ་ནི་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། སོ་སོར་བརྟགས་པའི་བཏང་སྙོམས་དང་། སོ་སོར་མ་བརྟགས་པའི་བཏང་སྙོམས་སོ། །དགྲ་བཅོམ་པའི་ཤེས་པར་ གཏོགས་པ་ནི་སོ་སོར་བརྟགས་པའི་བཏང་སྙོམས་སོ།།སོ་སོའི་སྐྱེ་བོའི་མི་ཤེས་པའི་རྗེས་སུ་སོང་བ་ནི་སོ་སོར་མ་བརྟགས་པའི་བཏང་སྙོམས་སོ། །རྣམ་པར་གྲོལ་བ་ནི་སེམས་ཀྱི་དྲི་མ་དང་བྲལ་བ་སྟེ། ཉོན་མོངས་པ་རབ་ཏུ་སྤངས་པས་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་ཞེས་བྱ་བའི་སེམས་ ལས་བྱུང་བའི་ཆོས་འབྱུང་བ་གང་གིས་སེམས་དྲི་མ་དང་བྲལ་བར་གྱུར་པ་དེ་རྣམ་པར་གྲོལ་བའོ།།དགེ་བའི་རྩ་བ་ནི་གསུམ་སྟེ། མ་ཆགས་པ་དང་། ཞེ་སྡང་མེད་པ་དང་། གཏི་མུག་མེད་པའོ། །དེ་ལ་མ་ཆགས་པ་ནི་སྲེད་པའི་གཉེན་པོར་གྱུར་པའི་ཆོས་དངོས་པོའི་དོན་ལ་ཞེན་པའི་མཚན་ཉིད་ དོ།།ཞེ་སྡང་མེད་པ་ནི་ཁོང་ཁྲོ་བའི་གཉེན་པོའི་ཆོས་སེམས་ཅན་རྣམས་ལ་སེམས་རྩུབ་པ་མེད་པའི་མཚན་ཉིད་དོ། །གཏི་མུག་མེད་པ་ནི་མ་རིག་པའི་གཉེན་པོའི་ཆོས་ཤེས་རབ་ཀྱི་ངོ་བོའོ། །འདི་དག་ནི་རང་གི་བདག་ཉིད་ཀྱང་དགེ་བ་ཡིན་ལ། དགེ་བ་གཞན་རྣམས་ཀྱི་ཡང་རྩ་བར་གྱུར་པར་ དགེ་བའི་རྩ་བ་སྟེ།འདི་ལྟར་ཤིང་རྣམས་ཀྱི་རྩ་བ་འདབ་མ་ལ་སོགས་པ་སྐྱེ་བ་དང་གནས་པ་དང་འཕེལ་བའི་རྒྱུར་གྱུར་པ་ལྟར། དེ་བཞིན་དུ་དགེ་བའི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་རྩ་བར་དགེ་བའི་རྩ་བ་གསུམ་པོ་འདི་དག་ཉིད་ཤེས་པར་བྱའོ། །དགེ་བའི་རྩ་བ་གསུམ་པོ་འདི་དག་ལས་བཟློག་པ་ གསུམ་ནི་མི་དགེ་བའི་རྩ་བ་སྟེ།ཆགས་པ་དང་། ཞེ་སྡང་དང་། གཏི་མུག་གོ། །དེ་ལ་འདོད་པར་གཏོགས་པའི་འདོད་ཆགས་ཐམས་ཅད་ནི་ཆགས་པ་མི་དགེ་བའི་རྩ་བ་སྟེ། དེ་ནི་གཅིག་ཏུ་མི་དགེ་བའི་རྩ་བ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་རོ། །ཞེ་སྡང་ཐམས་ཅད་ནི་ཞེ་སྡང་སྟེ་མི་དགེ་བའི་རྩ་ བའོ།།འཇིག་ཚོགས་ལ་ལྟ་བ་དང་། མཐར་འཛིན་པར་ལྟ་བ་དང་། མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་གཏི་མུག་མ་གཏོགས་པ་འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པའི་མ་རིག་པ་ཐམས་ཅད་ནི་གཏི་མུག་སྟེ་མི་དགེ་བའི་རྩ་བའོ། །ལུང་དུ་མ་བསྟན་པའི་རྩ་བ་ནི་གསུམ་སྟེ། སྲེད་པ་དང་། མ་རིག་པ་དང་། བློ་ གྲོས་སོ།།དེ་ལ་འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པའི་འཇིག་ཚོགས་ལ་ལྟ་བ་དང་། མཐར་འཛིན་པར་ལྟ་བ་དང་། ལྟ་བ་དེ་དག་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་གཏི་མུག་མ་གཏོགས་པའི་ཉོན་མོངས་པ་དང་། ཉེ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་ཐམས་ཅད་ནི་མི་དགེ་བ་སྟེ། རྣམ་པར་སྨིན་པ་མི་འདོད་པ་ཉིད་ ཀྱིས་སོ།།གཟུགས་དང་གཟུགས་མེད་པ་ན་སྤྱོད་པའི་ཉོན་མོངས་པ་དང་། ཉེ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་ཐམས་ཅད་དང་། འདོད་པའི་ཁམས་ཀྱི་འཇིག་ཚོགས་དང་། མཐར་འཛིན་པར་ལྟ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུམ་པོ་སྟེ། དེ་དག་ཐམས་ཅད་ནི་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པའོ།

如果与从心所生起的法相应，由于愤怒的缘故，以拳头、巴掌等伤害他人，这就是损害。与此相违的法是不损害，由此不伤害他人。
如果出生于高贵种姓，或具有闻法、持戒等功德，若造作恶业则会堕落，观察到'这些是不应该的'，由此不造作恶业，无论是为了自己还是为了法，这就是具有惭心而远离恶业的因法，称为知惭。对他人而言远离过失，这就是有愧。因此，世尊也说:'两种法护持世间，即知惭和有愧'。
又与从心所生起的法相应，心无需努力而平等趣入所缘境，这就是心平等性，称为舍。这既不是对境的贪著，也不是嗔恨。这又有两种：经观察的舍和未经观察的舍。属于阿罗汉智的是经观察的舍。随顺凡夫无知的是未经观察的舍。
解脱是心远离垢染，由于完全断除烦恼而称为解脱，从心所生起的法使心远离垢染，这就是解脱。善根有三种：无贪、无嗔、无痴。其中无贪是对治贪爱的法，其性质是不执著事物。无嗔是对治嗔恚的法，其性质是对众生无粗暴心。无痴是对治无明的法，是智慧的本质。
这些不仅自性是善，也是其他善法的根本，故称善根。如同树根是叶等生长、安住、增长的因，同样应知这三善根是一切善法的根本。与这三善根相反的三种是不善根：贪、嗔、痴。
其中，一切属于欲界的贪欲是贪不善根，因为它唯一是不善根。一切嗔恚是嗔不善根。除了与身见、边执见相应的愚痴外，一切属于欲界的无明是痴不善根。
无记根有三种：爱、无明和慧。其中，除了欲界的身见、边执见及与这些见相应的愚痴外，一切烦恼和随烦恼都是不善的，因为其异熟果不可爱。一切属于色界和无色界的烦恼和随烦恼，以及欲界的身见、边执见等三种，这些全都是无记的。

།དེ་ལ་ལ་ ལ་ནི་སྲེད་པ་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་ལས།ལ་ལ་ནི་མ་རིག་པ་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་ལས། ལ་ལ་ནི་ཤེས་རབ་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་ལས་ཏེ། དེས་ན་ཐམས་ཅད་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པའི་རྩ་བ་ཞེས་བརྗོད་དེ། རང་ཉིད་ཀྱང་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་ཉིད་ཡིན་ལ། དེ་ལས་གཞན་པའི་ལུང་དུ་མ་ བསྟན་པའི་ཡང་རྩ་བར་གྱུར་པའི་ཕྱིར་རོ།།གཞན་དག་ནི་མི་བསྟན་པ་ཉིད་དང་། མཐོན་པོར་འཇུག་པའི་ཕྱིར་རྩ་བ་དང་ཆོས་མི་མཐུན་པས་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པའི་རྩ་བ་མ་ཡིན་ནོ། །ཀུན་དུ་སྦྱོར་བ་ནི་ཀུན་དུ་སྦྱོར་བ་དགུ་སྟེ། འདི་ལྟ་སྟེ། རྗེས་སུ་ཆགས་པའི་ཀུན་དུ་སྦྱོར་བ་དང་། ཁོང་ཁྲོ་བའི་ཀུན་དུ་སྦྱོར་བ་དང་། ང་རྒྱལ་གྱི་ཀུན་དུ་སྦྱོར་བ་དང་། མ་རིག་པའི་ཀུན་དུ་སྦྱོར་བ་དང་། ལྟ་བའི་ཀུན་དུ་སྦྱོར་བ་དང་། མཆོག་ཏུ་འཛིན་པའི་ཀུན་དུ་སྦྱོར་བ་དང་། ཐེ་ཚོམ་གྱི་ཀུན་དུ་སྦྱོར་བ་དང་། ཕྲག་དོག་གི་ཀུན་དུ་སྦྱོར་བ་དང་། སེར་སྣའི་ཀུན་དུ་སྦྱོར་བ་ཞེས་བྱ་བའོ། །དེ་ལ རྗེས་སུ་ཆགས་པ་ནི་སྲེད་པ་དང་།ཀུན་དུ་ཞེན་པ་དང་། ཆགས་པ་དང་། འདོད་ཆགས་ཏེ། དེ་དག་གཉིས་ཀྱིས་སྲིད་པའི་སྡུག་བསྔལ་ལ་རབ་ཏུ་སྦྱོར་བས་ན་ཀུན་དུ་སྦྱོར་བ་ཞེས་བརྗོད་དོ། །ཁོང་ཁྲོ་ནི་གནོད་སེམས་དང་ཞེ་སྡང་སྟེ། སེམས་ཅན་གྱི་ཡུལ་ལ་མནར་སེམས་པ་ནི་ཁོང་ཁྲོ་ བའི་ཀུན་དུ་སྦྱོར་བའོ།།ང་རྒྱལ་བདུན་ནི་ང་རྒྱལ་གྱི་ཀུན་དུ་སྦྱོར་བར་བརྗོད་དོ། །འདི་ལྟ་སྟེ་ང་རྒྱལ་དང་། ལྷག་པའི་ང་རྒྱལ་དང་། ང་རྒྱལ་ལས་ཀྱང་ང་རྒྱལ་དང་། ངའོ་སྙམ་པའི་ང་རྒྱལ་དང་། མངོན་པའི་ང་རྒྱལ་དང་། ལོག་པའི་ང་རྒྱལ་དང་། ཅུང་ཟད་སྙམ་པའི་ ང་རྒྱལ་ལོ།།དེ་ནི་བདག་ཉིད་གཞན་དག་པས་བདེན་པ་མི་བདེན་པའི་རྣམ་པའི་ཁྱད་པར་འགའ་ཞིག་ཡོངས་སུ་བརྟགས་ནས་ཁེངས་པར་བྱེད་པ་སྟེ། སེམས་ཀྱི་རང་བཞིན་འགྱུར་བ་འབྱུང་བའི་རྒྱུ་སེམས་ལས་བྱུང་བའི་ཆོས་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་ཏེ། འདི་ནི་རེ་ཞིག་ ང་རྒྱལ་སྤྱིའོ།།དེ་ནི་འཇུག་པའི་བྱེ་བྲག་གིས་རྣམ་པ་བདུན་ནོ། །དེ་ལ་འཇིག་རྟེན་ནི་དམན་པ་དང་། བར་མ་དང་། མཆོག་གི་བྱེ་བྲག་ཏུ་ཕན་ཚུན་ལྟོས་ནས་རྣམ་པར་གནས་སོ། །དེ་ལ་གང་དམན་པ་ལ་ལྟོས་ནས་རྣམ་པ་གསུམ་དུ་རྟོག་པ་དེ་ལ་ཐོས་པ་དང་། ཚུལ་ཁྲིམས་དང་། རིགས་ དང་།གཟུགས་དང་། དབང་ཕྱུག་ལ་སོགས་པས་དམན་པ་ལས་བདག་ཉིད་དམན་ནོ་སྙམ་དུ་ཁེངས་པ་གང་སེམས་ཀྱི་རང་བཞིན་འགྱུར་བར་བྱེད་པའི་མཚན་ཉིད་ཅན་དེ་ཡང་རེ་ཞིག་ང་རྒྱལ་ཞེས་བསྟན་ཏོ། །གང་ཡང་དམན་པ་དང་བདག་མཚུངས་པར་དམིགས་པས་ཇི་ལྟར་ཡོངས་སུ་ བརྟགས་པའི་ཁྱད་པར་སྐྱེད་པར་བྱེད་པ་འདི་ཡང་ང་རྒྱལ་ཞེས་བྱའོ།།གང་ཡང་དམན་པ་ལས་བདག་ལྷག་པར་ཉེ་བར་དམིགས་ནས་ཀུན་དུ་རྟོག་པའི་ཁྱད་པར་འབྱུང་བ་དེ་ཡང་ང་རྒྱལ་ལོ། །གང་ཡང་མཚུངས་པ་དང་བདག་ཉིད་མཚུངས་པར་ཉེ་བར་དམིགས་པའི་ཡོངས་སུ་རྟོག་ པའི་ཁྱད་པར་འབྱུང་བ་དེ་ཡང་ང་རྒྱལ་ཏེ།སྲིད་པའི་དབང་དུ་བྱས་ནས་མུ་བཞིར་རྣམ་པར་གཞག་གོ། །གང་དག་ཤིན་ཏུ་དམན་པ་ཡིན་པ་ལས་འདི་དང་བདག་མཚུངས་སོ་སྙམ་ནས་ལྷག་པར་ང་རྒྱལ་བྱེད་པ་དེ་ནི་ལྷག་པའི་ང་རྒྱལ་ཏེ། ང་རྒྱལ་གྱི་མཚན་ཉིད་ལས་ཤིན་ཏུ་ འདས་ནས་འཇུག་པས་ལྷག་པའི་ང་རྒྱལ་ལོ།།གང་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པ་ལས་ཀྱང་། བདག་ཁྱད་པར་ཅན་དུ་རྣམ་པར་བརྟགས་ནས་ཁེངས་པར་བྱེད་པ་དེ་ནི་ང་རྒྱལ་ལས་ཀྱང་ང་རྒྱལ་ཏེ། ང་རྒྱལ་ལས་ཀྱང་ང་རྒྱལ་གྱི་སྒྲ་འཇུག་པའི་རྒྱུ་ནི་སྔར་གྱི་དེ་དག་ལས་ཀྱང་སྡིག་པ་ ལ་འཇུག་པ་ཉིད་དུ་ཤེས་པའི་ཕྱིར་རོ།།ཉེ་བར་ལེན་པའི་ཕུང་པོ་ལྔ་པོ་སྟོང་པ་ཉིད་ལ་གང་བདག་གོ་ཞེས་ཡོངས་སུ་རྟོག་པ་ནི་ངའོ་སྙམ་པའི་ང་རྒྱལ་ཏེ་བདག་ཏུ་ང་རྒྱལ་བྱེད་ཅེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །བདག་ཏུ་རྣམ་པར་བརྟག་པའི་རྒྱུར་གྱུར་པས་ཟག་པ་དང་བཅས་པའི་ཕུང་པོ་ནི་ཉེ་བར་ ལེན་པའི་ཕུང་པོའོ།།ཡང་ན་ཉེ་བར་ལེན་པ་སྟེ། ཉོན་མོངས་པ་དག་ལས་རབ་ཏུ་བྱུང་བའི་ཕྱིར་ཉེ་བར་ལེན་པའི་ཕུང་པོ་སྟེ་རྩཝ་དང་ཕུབ་མའི་མེ་ཞེས་བྱ་བ་བཞིན་ནོ། །ཉེ་བར་ལེན་པ་ལ་རག་ལུས་པ་ཉིད་ཀྱིས་ཀྱང་ཉེ་བར་ལེན་པའི་ཕུང་པོ་སྟེ་རྒྱལ་པོའི་སྐྱེས་བུ་བཞིན་ནོ།

其中，有些从贪爱无记而来，有些从无明无记而来，有些从智慧无记而来。因此称为一切无记之根本，自身也是无记，因为是其他无记的根本。其他的则因为不显示和高举的缘故，与根本法不相应，所以不是无记的根本。
结缚有九种结，即：贪欲结、嗔恚结、我慢结、无明结、见结、执取结、疑结、嫉妒结、悭吝结。
其中，贪欲是渴爱、执著、贪着、欲贪，由这些使众生与轮回苦相应，故称为结。嗔恚是害心和瞋恨，对有情境起损恼心即是嗔恚结。七种我慢称为我慢结，即：我慢、过慢、慢过慢、我执慢、增上慢、邪慢、卑慢。
这是在观察自己与他人在真实或不真实方面的某些差别后而生起的傲慢，是心性变化所生的烦恼法，这是一般的我慢。
由于趣入的差别而有七种。其中，世间以下劣、中等、殊胜的差别互相观待而安立。对于下劣者观待而起三种分别，即以闻、戒、种姓、容貌、财富等方面，认为自己比下劣者更下劣而生起傲慢，具有使心性改变的特征，这也称为我慢。
又若观待下劣者与自己相等而生起分别差别，这也称为我慢。又若观待下劣者认为自己更胜而生起分别差别，这也是我慢。又若观待相等者认为自己相等而生起分别差别，这也是我慢。依据存在而安立四句。
若对极其下劣者认为'此与我相等'而生起更大傲慢，这是过慢，因为超越了我慢的特征而趣入，故称过慢。若对殊胜者也认为自己更殊胜而生起傲慢，这是慢过慢。慢过慢之名的由来，是因为知道它比前面那些更趣入恶行。
对五取蕴的空性起'我'的分别，这是我执慢，即所谓执我而起慢的意思。因为是执我分别的因，有漏的蕴称为取蕴。
或者说是取，因为从烦恼中生起，故称取蕴，如草木之火。也因依赖于取而称取蕴，如王之臣民。

།ཉེ་བར་ལེན་པ་རྣམས་ དེ་དག་ལས་བྱུང་བ་ཉིད་ཀྱིས་ཀྱང་ཉེ་བར་ལེན་པའི་ཕུང་པོ་སྟེ་མེ་ཏོག་དང་འབྲས་བུའི་ཤིང་བཞིན་ནོ།།དེ་ནི་སྟོང་པ་སྟེ་ཉེ་བར་བརྟེན་ནས་བཏགས་པས། བདག་གི་རྫས་དང་བྲལ་བ་ཉིད་ཀྱིས་ངོ་བོ་མེད་པ་ཉིད་དེ། དེ་དག་དེ་ལྟ་བུའི་ཚུལ་ལ་རྨོངས་པས་བདག་གོ་ཞེས་འཛིན་པ་ནི་ངའོ་སྙམ་ པའི་ང་རྒྱལ་ལོ།།གོང་མའི་ཁྱད་པར་རྟོགས་པར་བྱ་བ་མ་ཐོབ་པར་དེ་བདག་གིས་ཐོབ་བོ་སྙམ་དུ་གང་ལ་མངོན་དུ་ཕྱོགས་ནས་ཁེངས་པར་བྱེད་པ་དེ་ནི་མངོན་པའི་ང་རྒྱལ་ལོ། །དེ་ལ་གོང་མའི་ཁྱད་པར་རྟོགས་པར་བྱ་བ་ནི་མིའི་ཆོས་ཐ་མལ་པ་འདོད་པའི་འདོད་ཆགས་ལ་སོགས་པ་ ལས་ཤིན་ཏུ་འདས་ནས་གང་རྣམ་པར་གནས་པ་སྟེ།འདི་ལྟ་སྟེ་བསམ་གཏན་དང་། བསམ་གཏན་གྱི་འབྲས་བུ་དང་། ཏིང་ངེ་འཛིན་དང་། ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་འབྲས་བུ་ལ་སོགས་པ་ཤེས་པའོ། །ལོག་པའི་ལས་ལ་ཞུགས་པས་གང་ལོག་པའི་ལས་མི་འདོད་པའི་འབྲས་བུ་ཅན་གྱི་ ཆོས་གསོད་པ་ལ་སོགས་པའི་ལས་བྱེད་པ་ལ་ང་རྒྱལ་ཏེ།གང་སྤྲོ་བར་བྱེད་ཅིང་འཇུག་པའི་ང་རྒྱལ་ནི་ལོག་པའི་ང་རྒྱལ་ཞེས་བརྗོད་དོ། །བྱ་བ་ཐམས་ཅད་སྒྲུབ་པ་ལ་བདག་ལ་ནུས་པ་མེད་དོ་ཞེས་བཏགས་ཏེ་བདག་ལ་དམིགས་ནས་བརྙས་པ་སྟེ། གང་བདག་ལ་དམ་པ་མ་ཡིན་པར་ ཡོངས་སུ་རྟོག་པ་དེ་ནི་ཅུང་ཟད་སྙམ་པའི་ང་རྒྱལ་ལོ།།ང་རྒྱལ་བདུན་བཤད་ཟིན་ཏོ། །མ་རིག་པའི་ཀུན་དུ་སྦྱོར་བ་གང་ཞེ་ན། སེམས་ལས་བྱུང་བའི་ཆོས་གང་དང་ལྡན་པས་དེ་ལོག་པའི་ཡིད་ཀྱིས་བདེན་པའི་དོན་མི་མཐོང་བ་དང་། དངོས་པོའི་ངོ་བོ་ཉིད་དུ་སྒྲོ་འདོགས་པ་དེ་ནི་མ་ རིག་པ་ཞེས་བརྗོད་དོ།།དེ་མ་རིག་པ་ནི་ཆོས་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱི་ཡུལ་ལ་ཟག་པ་མེད་པའི་ཤེས་པའོ། །དེའི་མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་ཀྱི་ངོ་བོར་གནས་པ་དཀོན་མཆོག་གསུམ་དང་བདེན་པ་ལ་སོགས་པ་མི་ཤེས་པ་ཙམ་མོ། །ལྟ་བའི་ཀུན་དུ་སྦྱོར་བ་གང་ཞེ་ན། ལྟ་བ་གསུམ་པོ་དག་ལ་ལྟ་བའི་ཀུན་དུ་སྦྱོར་བ་ཞེས་ བརྗོད་དོ།།འདི་ལྟ་སྟེ། འཇིག་ཚོགས་ལ་ལྟ་བ་དང་། མཐར་འཛིན་པར་ལྟ་བ་དང་། ལོག་པར་ལྟ་བའོ། །དེ་ལ་འཇིག་ཚོགས་ལ་ལྟ་བ་ནི་གཟུགས་དང་། ཚོར་བ་དང་། འདུ་ཤེས་དང་། འདུ་བྱེད་དང་། རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ཉེ་བར་ལེན་པའི་ཕུང་པོ་ལྔ་པོ་ལ་ གང་ཟག་ལ་སོགས་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ལ་ཕྱིན་ཅི་ལོག་ཏུ་སྒྲོ་བཏགས་ཏེ་བདེན་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་དུ་ཞེན་ཅིང་རྣམ་པ་ཉི་ཤུར་འཇུག་པ་སྟེ།འདི་ལྟ་སྟེ། གཟུགས་བདག་ཡིན་པར་ལྟ་བ་དང་། བདག་གཟུགས་དང་ལྡན་པ་དང་། གཟུགས་བདག་གི་ཡིན་པ་དང་། གཟུགས་ལ་བདག་གནས་པར་ལྟ་བ་སྟེ། འདི་ལྟར་འདི་དག་ནི་གཟུགས་ཀྱི་ཕུང་པོ་གཙོར་བཟུང་ནས་འཇིག་ཚོགས་ལ་ལྟ་བའི་ཆ་བཞིའོ། །དེ་བཞིན་དུ་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་བར་དུ་གཙོར་བཟུང་ནས་འཇིག་ཚོགས་ལ་ལྟ་བའི་ཆ་བཞི་བཞི་འབྱུང་བར་འགྱུར་རོ། །རྣམ་པར་ཉམས་པར་འགྱུར་བས་ན་འཇིག་པ་སྟེ། ཁྱད པར་དུ་འཇིག་ཅིང་ཉམས་པར་འགྱུར་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ།།རྩིང་ང་ནི་བསྩགས་པ་སྟེ་བསྩགས་པར་ཡོད་པ་དང་། གནས་དང་། ཚོགས་པ་དང་། ལུས་དང་། ཉེ་བར་ཞི་བར་བྱེད་པ་རྣམས་ལ་འཇུག་པ་ལས་འདིར་ཀཱ་ཡ་ཞེས་བྱ་བ་བསྩགས་པ་ལ་བྱ་སྟེ། མང་པོ་དང་ཚོགས་པ་ ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ།།འཇིག་པ་ཡང་ཡིན་ལ་ཚོགས་ཀྱང་ཡིན་པས་འཇིག་ཚོགས་ཏེ། འཇིག་པའི་བདག་ཉིད་ཅན་ཚོགས་པ་ནི་འཇིག་ཚོགས་ཞེས་བརྗོད་དོ། །དེ་ལྟ་བུ་ལ་བདག་དང་བདག་གིར་འཛིན་པར་ཞུགས་པའི་ཤེས་རབ་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་འཇིག་ཚོགས་ལ་ལྟ་བ་ ཞེས་བརྗོད་དོ།།མཐའ་གཉིས་སུ་འཛིན་པ་ནི་མཐར་འཛིན་པ་སྟེ། འཛིན་པ་ནི་མངོན་པར་ཞེན་པའོ། །འདི་ལྟ་བུའི་མཐར་ལྟ་བ་ནི། མཐར་འཛིན་པར་ལྟ་བ་སྟེ། འཇིག་ཚོགས་ལ་ལྟ་བས་ཉེ་བར་ལེན་པའི་ཕུང་པོ་ལྔ་ལ་བདག་གི་ངོ་བོ་ཉིད་དུ་ཡོད་པར་སྒྲོ་བཏགས་ནས་བདག་ཉིད་ དུ་བཟུང་བ་དང་།གང་བདག་དང་འཇིག་རྟེན་རྟག་གོ་ཞེས་བྱ་བའམ། གང་བདག་དང་འཇིག་རྟེན་ཆད་དོ་ཞེས་བྱ་བའམ། དེ་བཞིན་དུ་ཡོད་པ་དང་མེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའི་མཐའ་གཉིས་སུ་བརྟགས་ནས་འཇུག་པའི་ཤེས་རབ་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་ནི་མཐར་འཛིན་པའི་ལྟ་ བའོ།

取蕴由彼等所生故即是取蕴，如花果之树。彼是空性，由依缘假立，以离实我体性故无自性，于如是之理迷惑而执为我者，即是我慢。
未得证悟上位差别而思我已得彼，对此生起傲慢者，即是增上慢。其中上位差别即是超越凡夫欲贪等法而安住者，如禅定、禅定果、三摩地、三摩地果等智。
由入邪业，于不欲果之法如杀生等业生起我慢，凡是欢喜趣入之我慢，称为邪慢。
于一切事业成办执著我无能力，缘于我而轻蔑，凡是于我作不善分别者，即是卑慢。
已说七慢。何为无明结？具足何等心所法，由彼邪心不见真实义，增益事物自性者，即称为无明。
彼无明是于法自性境中无漏智。住于其违品自性中，仅是不知三宝、谛等。
何为见结？于三见称为见结。即：萨迦耶见、边执见、邪见。
其中萨迦耶见，于色、受、想、行、识五取蕴中，于无补特伽罗等自性者颠倒增益，执著为真实自性而趣入二十种相。即：见色是我、我具色、色是我所、我住于色，如是此等是以色蕴为主之四种萨迦耶见分。如是乃至以识为主亦各有四种萨迦耶见分。
由坏灭故名为坏，特别坏灭之义。粗重即积聚，积聚、处所、聚集、身、寂灭等，此处kāya(身)是指积聚，即多与聚集之义。
既是坏又是聚故名坏聚，坏性之聚即称为坏聚。于如是执著我与我所之染污慧称为萨迦耶见。
执著二边即是边执，执著即是耽著。如是边见即是边执见，由萨迦耶见于五取蕴增益我之自性已，执为我性，或执我与世间是常，或执我与世间断灭，如是分别有无等二边而趣入之染污慧即是边执见。

།རྒྱུ་དང་། འབྲས་བུ་དང་། བདེན་པ་དང་། དཀོན་མཆོག་གསུམ་དང་། རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པར་འབྱུང་བ་ལ་སོགས་པ་ལ་སྐུར་པ་འདེབས་ཤིང་མེད་པའི་རྣམ་པར་ཞུགས་པའི་ཤེས་རབ་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་ནི་ལོག་པར་ལྟ་བ་ཞེས་བྱ་སྟེ། དེ་ལྟ་བུའི་ལྟ་བ་གསུམ་པོ་དག་ ལྟ་བའི་ཀུན་དུ་སྦྱོར་བ་ཞེས་བརྗོད་དོ།།མཆོག་ཏུ་འཛིན་པའི་ཀུན་དུ་སྦྱོར་བ་དུ་ཞེ་ན། མཆོག་ཏུ་འཛིན་པ་རྣམ་པ་གཉིས་ནི་མཆོག་ཏུ་འཛིན་པའི་ཀུན་དུ་སྦྱོར་བ་ཞེས་བསྟན་ཏེ། འདི་ལྟ་སྟེ། ལྟ་བ་མཆོག་ཏུ་འཛིན་པ་དང་། ཚུལ་ཁྲིམས་དང་བརྟུལ་ཞུགས་མཆོག་ཏུ་འཛིན་པའོ། །དེ་ལ་ དམན་པ་ལ་དམ་པར་འཛིན་པའི་ལྟ་བ་ནི་མཆོག་ཏུ་འཛིན་པའོ།།དམན་པ་དེ་གང་ཡིན་ཞེ་ན། ཟག་པ་དང་བཅས་པའི་དངོས་པོ་ཐམས་ཅད་དེ། འཕགས་པས་སྤངས་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ལ་མཆོག་ཏུ་འཛིན་པ་ནི་གཞན་དེ་མ་ཡིན་པའི་དོན་ལ་འདི་དག་ནི་དམ་པའོ་ཞེས་དེ་ལྟར་གང་ མངོན་པར་ཞེན་པ་ནི་ལྟ་བ་མཆོག་ཏུ་འཛིན་པའོ།།ཟག་པ་དང་བཅས་པའི་དངོས་པོ་ཐམས་ཅད་ལ་དམ་པ་ཉིད་མཆོག་ཏུ་འཛིན་པས་ན་ཟག་པ་དང་བཅས་པ་མཆོག་ཏུ་འཛིན་པ་ཞེས་བརྗོད་པར་བྱ་བ་ཡིན་ན་ཅིའི་ཕྱིར་ལྟ་བ་མཆོག་ཏུ་འཛིན་པ་ཞེས་བརྗོད། དེ་ལྟ་བ་ཁོ་ན་ལ་མཆོག་ཏུ་འཛིན་པ་ནི་ མ་ཡིན་ནོ་ཞེ་ན།དེས་ན་འདིར་སོགས་པའི་སྒྲ་ཕྱིས་པར་བལྟ་བར་བྱ་སྟེ། ལྟ་བ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལ་མཆོག་ཏུ་འཛིན་པ་ནི་ལྟ་བ་མཆོག་ཏུ་འཛིན་པ་ཞེས་བྱའོ། །རྒྱུ་མ་ཡིན་པ་ལ་རྒྱུར་ལྟ་བ་དང་། ལམ་མ་ཡིན་པ་ལ་ལམ་དུ་ལྟ་བ་ནི་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་བརྟུལ་ཞུགས་མཆོག་ཏུ་ འཛིན་པའོ།།འདིར་ཡང་སོགས་པའི་སྒྲས་ཕྱིས་པར་བལྟའོ། །དེ་ལྟ་བས་ན་དམན་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་བརྟུལ་ཞུགས་ཙམ་ལ་མཆོག་ཏུ་འཛིན་པ་མ་ཡིན་གྱི་ཟག་པ་དང་བཅས་པའི་དངོས་པོ་ཐམས་ཅད་ལ་དག་པ་དང་། གྲོལ་བ་དང་། ངེས་པར་འབྱིན་པའི་བདག་ཉིད་ཀྱི་ལམ་གྱི་ངོ་བོ་ཉིད་ དུ་འཛིན་པ་ཡིན་ནོ།།མཆོག་ཏུ་འཛིན་པ་འདི་གཉིས་ནི་མཆོག་ཏུ་འཛིན་པ་ཀུན་དུ་སྦྱོར་བ་ཞེས་བརྗོད་དོ། །བདེན་པ་དང་དཀོན་མཆོག་གསུམ་ལ་སོགས་པ་ལ་ཡོད་པ་དང་མེད་པའི་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་རབ་ཏུ་ཞུགས་པའི་ཤེས་རབ་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་གྱིས་ཀུན་དུ་སྦྱོར་བའི་བདག་ཉིད་ནི་ཐེ་ཚོམ་སྟེ། དེ་ནི་ཐེ་ཚོམ་གྱི་ཀུན་དུ་སྦྱོར་བ་ཞེས་བྱའོ། །ཕྲག་དོག་ནི་གཞན་གྱི་ཡོན་ཏན་གྱིས་གདུང་བ་སྟེ་ཆོས་གང་དང་ལྡན་ན་གང་དང་གང་དུ་ཕ་རོལ་དུ་ཐོས་པ་དང་། ཚུལ་ཁྲིམས་དང་། གཏོང་བ་དང་། གཟུགས་ལ་སོགས་པའི་ཡོན་ཏན་ཚོགས་པ་ཉེ་བ་ལ་དམིགས་པ་དེ དང་དེར་གང་ཟག་དེ་ལ་ནང་དུ་ཤིན་ཏུ་གདུང་བ་འབྱུང་སྟེ།ཆོས་དེ་ནི་ཕྲག་དོག་ཅེས་བྱ་བར་བརྗོད་དེ། ཆོས་དེ་ནི་ཕྲག་དོག་གི་ཀུན་དུ་སྦྱོར་བའོ། །ཆོས་དང་མཁས་པའི་བདག་ཉིད་ལ་སོགས་པ་སྦྱིན་པ་དང་རབ་ཏུ་འགལ་བ་སེམས་ཀྱིས་ཀུན་ཏུ་འཛིན་པ་ནི་སེར་སྣ་སྟེ། དེ་ནི་སེར་སྣའི་ཀུན་ དུ་སྦྱོར་བ་ཞེས་བྱའོ།།ཀུན་དུ་སྦྱོར་བ་དགུ་བཤད་ཟིན་ཏོ། །ངེས་པར་འཆིང་བ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་ངེས་པར་འཆིང་བ་ནི་རྣམ་པ་གསུམ་སྟེ། འདོད་ཆགས་ཀྱི་ངེས་པར་འཆིང་བ་དང་། ཞེ་སྡང་གི་ངེས་པར་འཆིང་བ་དང་། གཏི་མུག་གི་ངེས་པར་འཆིང་བའོ། །འཆིང་བ་འདི་དག་གིས་ ཁམས་གསུམ་པོ་རྣམས་རབ་ཏུ་བཅིངས་པས་ན་འདི་དག་ནི་ངེས་པར་འཆིང་བས་ཕྲ་རྒྱས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་འདིར་དྲུག་ནི་ཕྲ་རྒྱས་ཀྱི་རྩ་བ་སྟེ།འདོད་ཆགས་ཀྱི་ཕྲ་རྒྱས་དང་། ཁོང་ཁྲོའི་ཕྲ་རྒྱས་དང་། ང་རྒྱལ་གྱི་ཕྲ་རྒྱས་དང་། མ་རིག་པའི་ཕྲ་རྒྱས་དང་། ལྟ་བའི་ཕྲ་རྒྱས་དང་། ཐེ་ཚོམ་ གྱི་ཕྲ་རྒྱས་ཞེས་བྱ་བ་སྟེ།ཕྲ་རྒྱས་དྲུག་པོ་འདི་དག་ལས་འདོད་པའི་འདོད་ཆགས་དང་། སྲིད་པའི་འདོད་ཆགས་ཞེས་བྱ་བས་འདོད་ཆགས་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་དབྱེ་བས་ཡང་རྣམ་པ་བདུན་དུ་འགྱུར་རོ། །ཕྲ་རྒྱས་དྲུག་པོ་འདི་དག་ལས་ཡང་ལྟ་བའི་ཕྲ་རྒྱས་ལ་འཇིག་ཚོགས་ ལ་ལྟ་བ་ལ་སོགས་པ་རྣམ་པ་ལྔའི་དབྱེ་བས་ཕྲ་རྒྱས་བཅུར་འགྱུར་ཏེ།ཕྲ་རྒྱས་བཅུ་པོ་འདི་དག་རང་གི་ངོ་བོ་ཡང་ཁམས་ཀྱི་དབྱེ་བ་དང་། བྱེ་བྲག་གི་དབྱེ་བས་དགུ་བཅུ་རྩ་བརྒྱད་དུ་འགྱུར་རོ། །དེ་ལ་ཁམས་ནི་གསུམ་སྟེ། འདོད་པའི་ཁམས་དང་། གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་དང་། གཟུགས་མེད་པའི་ཁམས་སོ།

对于因和果、真谛、三宝、缘起等持否定态度，以无有的形式趣入的烦恼性智慧称为邪见。这三种见解称为见随眠。
什么是增上慢随眠？增上慢有两种，称为增上慢随眠，即：见增上慢和戒禁取见增上慢。
其中，对劣法执为殊胜的见解是增上慢。什么是劣法？一切有漏法，因为圣者已经断除。其中增上慢是对非此义执著'这些是殊胜'，这就是见增上慢。
如果说由于对一切有漏法执为殊胜而称为有漏增上慢，为何称为见增上慢？如果说不仅仅是对见解执为增上，那么此处应当理解为省略了'等'字，对见等执为增上称为见增上慢。
将非因视为因、将非道视为道，是戒禁取见增上慢。此处也应当理解为省略了'等'字。因此，不仅是对劣戒和禁行执为增上，而是对一切有漏法执为清净、解脱、出离本性之道。
这两种增上慢称为增上慢随眠。
对于真谛和三宝等以有无两种形式趣入的烦恼性智慧的随眠本性是疑，这称为疑随眠。
嫉妒是因他人功德而焦虑，即具有何种法时，对他人的闻、戒、布施、色等功德聚集趣近为所缘，于彼彼处对彼补特伽罗内心生起极大焦虑，此法称为嫉妒，此法是嫉妒随眠。
对法和智者等的布施相违的心的执著是悭吝，这称为悭吝随眠。
已经解说了九种随眠。
关于系缚，系缚有三种：贪欲系缚、嗔恚系缚和愚痴系缚。由于这些系缚紧密束缚三界，所以这些称为系缚。
关于随眠，此处有六种根本随眠：贪欲随眠、嗔恚随眠、慢随眠、无明随眠、见随眠和疑随眠。
从这六种随眠中，由于贪欲分为欲贪和有贪两种，故成为七种。
从这六种随眠中，又由见随眠分为萨迦耶见等五种，成为十种随眠。这十种随眠由自性、界的差别和细分差别而成为九十八种。
其中界有三种：欲界、色界和无色界。

།དེ་ལ་འདོད་པའི་ཁམས་ནི་གནས་ཉི་ཤུ་འདི་ལྟ་སྟེ། དམྱལ་བ་ཆེན་པོ་བརྒྱད་ལ་ཡང་སོས་དང་། ཐིག་ནག་དང་། བསྡུས་འཇོམས་དང་། ངུ་འབོད་དང་། ངུ་འབོད་ཆེན་པོ་དང་། ཚ་བ་དང་། རབ་ཏུ་ཚ་བ་དང་། མནར་མེད་པ་ཞེས་བྱ་བའོ།། བྱོལ་སོང་དང་། ཡི་དགས་གཉིས་དང་། གླིང་བཞི་ལ་འཛམ་བུའི་གླིང་དང་། ཤར་གྱི་ལུས་འཕགས་དང་། ནུབ་ཀྱི་བ་ལང་སྤྱོད་དང་། བྱང་གི་སྒྲ་མི་སྙན་ཞེས་བྱ་བའོ། །འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པའི་ལྷ་རིས་དྲུག་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། རྒྱལ་ཆེན་བཞིའི་རིས་དང་། སུམ་ཅུ་རྩ་གསུམ་དང་།། འཐབ་བྲལ་དང་། དགའ་ལན་དང་། འཕྲུལ་དགའ་དང་། གཞན་འཕྲུལ་དབང་བྱེད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་འདོད་པའི་ཁམས་སོ། །གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་ཀྱི་སྐྱེ་བའི་བསམ་གཏན་བཞི་ལ་སྤྱིར་ནི་གནས་གཞན་བཅུ་བདུན་ཏེ། ཚངས་རིས་དང་། ཚངས་པ་མདུན་ན་འདོན་དང་། ཚངས་པ ཆེན་པོ་སྟེ་བསམ་གཏན་དང་པོར་སྐྱེ་བའི་གནས་གཞན་གསུམ་མོ།།འོད་ཆུང་དང་། ཚད་མེད་འོད་དང་། འོད་གསལ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བསམ་གཏན་གཉིས་པའི་སྐྱེ་བའི་གནས་གཞན་གསུམ་མོ། །དགེ་ཆུང་དང་། ཚད་མེད་དགེ་དང་། དགེ་རྒྱས་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ནི་བསམ་ གཏན་གསུམ་པར་སྐྱེ་བའི་གནས་གཞན་གསུམ་མོ།།སྤྲིན་མེད་དང་། བསོད་ནམས་སྐྱེས་དང་། འབྲས་བུ་ཆེ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྐྱེ་བའི་གནས་གཞན་འདི་གསུམ་དང་། མི་ཆེ་བ་དང་། མི་གདུང་བ་དང་། ཤིན་ཏུ་མཐོང་བ་དང་། གྱ་ནོམ་སྣང་དང་། འོག་མིན་ཞེས་བྱ་བ་གནས་ གཙང་མའི་རིས་གནས་ལྔ་དང་བརྒྱད་པོ་འདི་དག་ནི་བསམ་གཏན་བཞི་པ་སྟེ།འདི་དག་ནི་གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་སོ། །གཟུགས་མེད་པའི་ཁམས་ནི་གཟུགས་ཅན་མ་ཡིན་པས་གནས་མེད་དོ། །དེ་ནི་སྐྱེ་བ་ལས་རྣམ་པ་བཞི་སྟེ། འདི་ལྟ་སྟེ། ནམ་མཁའ་མཐའ་ཡས་སྐྱེ་མཆེད་དང་། རྣམ་ཤེས་མཐའ་ཡས་སྐྱེ་མཆེད་དང་། ཅུང་ཟད་མེད་པའི་སྐྱེ་མཆེད་དང་། འདུ་ཤེས་མེད་འདུ་ཤེས་མེད་མིན་སྐྱེ་མཆེད་ཅེས་བྱ་བ་སྟེ། འདི་དག་ནི་གཟུགས་མེད་པའི་ཁམས་སོ། །འདི་དག་ནི་རེ་ཞིག་ཁམས་ཀྱི་དབྱེ་བའོ། །བྱེ་བྲག་གི་དབྱེ་བ་ནི་ཁམས་གསུམ་པ་དེ་རྣམས་ལ རེ་རེ་ཞིང་ལྔ་ལྔ་སྟེ།སྡུག་བསྔལ་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བའི་རིས་དང་། ཀུན་འབྱུང་དང་འགོག་པ་དང་། ལམ་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བ་དག་དང་། བསྒོམ་པས་སྤང་བར་བྱ་བ་ཞེས་བྱའོ། །དེ་ལ་སྡུག་བསྔལ་གྱི་བདེན་པ་ནི་ཉེ་བར་ལེན་པའི་ཕུང་པོ་ལྔ་པོ་འབྲས་བུར་གྱུར་པའོ།། དེ་དག་གི་རྒྱུར་གྱུར་པ་ནི་ཀུན་འབྱུང་བའི་བདེན་པའོ། །སྲེད་པ་དང་ལས་ཡོངས་སུ་ཟད་པས་སྡུག་བསྔལ་གྱི་བདེན་པ་ཤིན་ཏུ་མ་སྐྱེས་པ་སྣུམ་དང་སྙིང་པོ་ཡོངས་སུ་ཟད་པའི་མར་མེ་ལྟ་བུའི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ནི་འགོག་པའི་བདེན་པའོ། །དེ་འཐོབ་པའི་ཐབས འཕགས་པའི་ལམ་ཡན་ལག་བརྒྱད་པ་ནི་ལམ་གྱི་བདེན་པའོ།།དེ་ལ་འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པའི་སྡུག་བསྔལ་གྱི་བདེན་པ་ལ་མི་རྟག་པ་ཉིད་དང་། སྡུག་བསྔལ་བ་ཉིད་དང་། སྟོང་པ་ཉིད་དང་། བདག་མེད་པ་ཉིད་དུ་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ན་སྡུག་བསྔལ་ལ་ཆོས་ཤེས་པའི་བཟོད་པ་དང་། ཆོས་ཤེས་ པ་ཞེས་བྱ་བ་སྐྱེ་སྟེ།དེ་དག་གིས་འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པའི་ཉོན་མོངས་པ་བཅུ་པོ་འདི་རྣམས་རབ་ཏུ་སྤོང་ངོ་། །གཟུགས་དང་གཟུགས་མེད་པ་ན་སྤྱོད་པའི་སྡུག་བསྔལ་གྱི་བདེན་པ་ཡང་དེ་བཞིན་དུ་ཡིད་ལ་བྱ་བས་སྡུག་བསྔལ་ལ་རྗེས་སུ་ཤེས་པའི་བཟོད་པ་དང་། སྡུག་བསྔལ་ལ་རྗེས་སུ་ཤེས་ པ་སྐྱེའོ།

关于欲界，有这二十处，即：八大地狱：等活地狱、黑绳地狱、众合地狱、号叫地狱、大号叫地狱、炎热地狱、极热地狱、无间地狱。
旁生道、饿鬼道二处，四大部洲：南赡部洲、东胜身洲、西牛货洲、北俱卢洲。
欲界天有六处：四大天王天、三十三天、离诤天、兜率天、化乐天、他化自在天，这些是欲界。
色界四禅天共有十七处：初禅三处：梵众天、梵辅天、大梵天。二禅三处：少光天、无量光天、光明天。三禅三处：少净天、无量净天、遍净天。
四禅八处：无云天、福生天、广果天，以及五净居天：无烦天、无热天、善现天、善见天、色究竟天，这些是色界。
无色界因无色相故无处所。其有四种生处：空无边处、识无边处、无所有处、非想非非想处，这些是无色界。以上是界的分类。
细分之，三界中各有五类：见苦谛所断、见集谛所断、见灭谛所断、见道谛所断以及修道所断。
其中，苦谛即五取蕴之果。其因即集谛。爱与业完全灭尽，苦谛完全不生，如油尽灯枯般的涅槃即灭谛。获得彼之方便八正道即道谛。
于此，当观修欲界苦谛之无常性、苦性、空性、无我性时，生起苦法忍和苦法智，以此断除欲界十种烦恼。
同样观修色界、无色界苦谛时，生起苦类忍和苦类智。

།དེ་དག་གིས་ཁོང་ཁྲོ་མ་གཏོགས་པའི་གཟུགས་ན་སྤྱོད་པའི་ཉོན་མོངས་པ་དགུ་དང་། གཟུགས་མེད་པ་ན་སྤྱོད་པའི་ཉོན་མོངས་པ་དགུ་སྟེ། དེ་ལྟར་བཅོ་བརྒྱད་སྤོང་སྟེ། དེ་ལྟར་ཁམས་གསུམ་པའི་སྡུག་བསྔལ་གྱི་བདེན་པ་མངོན་པར་རྟོགས་པ་ཆོས་དང་རྗེས་སུ་ ཤེས་པའི་བཟོད་པ་དང་།ཤེས་པའི་རྣམ་པའི་སྐད་ཅིག་མ་བཞིས་སྡུག་བསྔལ་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བའི་ཕྲ་རྒྱས་ཉི་ཤུ་རྩ་བརྒྱད་རབ་ཏུ་སྤོང་ངོ་། །ཕྲ་རྒྱས་ཉི་ཤུ་རྩ་བརྒྱད་པོ་དེ་རྣམས་ལས་འཇིག་ཚོགས་ལ་ལྟ་བ་དང་། མཐར་འཛིན་པར་ལྟ་བ་དང་། ཚུལ་ཁྲིམས་དང་བརྟུལ་ ཞུགས་མཆོག་ཏུ་འཛིན་པ་མ་གཏོགས་པར་ཕྲ་རྒྱས་གཞན་བདུན་པོ་ནི་འདོད་པའི་ཁམས་ཀྱི་འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པའི་ཀུན་འབྱུང་གི་བདེན་པ་ལ་རྒྱུ་ཉིད་དང་།ཀུན་འབྱུང་བ་ཉིད་དང་། རབ་ཏུ་སྐྱེ་བ་ཉིད་དང་། རྐྱེན་ཉིད་ཅེས་བྱ་བར་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ན་དེ་ལྟར་ཀུན་འབྱུང་ལ་ཆོས་ཤེས་པའི་བཟོད་ པ་དང་།ཆོས་ཤེས་པ་སྐྱེ་སྟེ་། དེ་དག་གིས་སྤོང་ངོ་། །དེ་དག་ཉིད་ལས་ཁོང་ཁྲོ་བོར་བ་ཁམས་གཉིས་པོ་དང་། གཟུགས་མེད་པ་ན་སྤྱོད་པའི་ཕྲ་རྒྱས་བཅུ་གཉིས་ཀུན་འབྱུང་བའི་བདེན་པ་མཐོང་བ་ཀུན་འབྱུང་ལ་རྗེས་སུ་ཤེས་པའི་བཟོད་པ་དང་། ཤེས་པ་དག་གིས་རབ་ ཏུ་སྤོང་སྟེ།དེ་ལྟར་ཕྲ་རྒྱས་བཅུ་དགུ་ནི་ཀུན་འབྱུང་མཐོང་བས་སྤོང་ངོ་། །དེ་བཞིན་དུ་འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པ་ནི་སྡུག་བསྔལ་འགོག་པའི་བདེན་པའི་འགོག་པ་དང་། ཞི་བ་དང་། གྱ་ནོམ་པ་དང་། ངེས་པར་འབྱུང་བའི་རྣམ་པ་བཞི་ཡིད་ལ་བྱེད་པས་ཀུན་འབྱུང་ལ་བསྟན་པའི་ཕྲ་རྒྱས་བདུན་པོ་དེ་ དག་འགོག་པ་ལ་ཆོས་ཤེས་པའི་བཟོད་པ་དང་།འགོག་པ་ལ་ཆོས་ཤེས་པ་དག་གིས་རབ་ཏུ་སྤོང་ངོ་། །འགོག་པ་ལ་རྗེས་སུ་ཤེས་པའི་བཟོད་པ་དང་། ཤེས་པ་དག་གིས་གཟུགས་དང་གཟུགས་མེད་པ་ན་སྤྱོད་པའི་ཕྲ་རྒྱས་བཅུ་གཉིས་རབ་ཏུ་སྤོང་སྟེ། དེ་ལྟར་ན་ཕྲ་རྒྱས་བཅུ་དགུ་ ནི་ཁམས་གསུམ་པོའི་སྡུག་བསྔལ་འགོག་པའི་བདེན་པ་མཐོང་བས་རབ་ཏུ་སྤོང་ངོ་།།དེ་བཞིན་དུ་འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པའི་སྡུག་བསྔལ་འགོག་པར་འགྲོ་བའི་ལམ་གྱི་བདེན་པ་ལ་ལམ་དང་། རིགས་པ་དང་། སྒྲུབ་པ་དང་། ངེས་པར་འབྱིན་པའི་རྣམ་པ་བཞི་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ལམ་ལ་ཆོས་ཤེས་ པའི་བཟོད་པ་དང་།ཆོས་ཤེས་པ་དག་གིས་སྔར་བསྟན་པའི་བདུན་པོ་ལ་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་བརྟུལ་ཞུགས་མཆོག་ཏུ་འཛིན་པ་སྔ་མ་ལ་མེད་པ་བསྣན་པའི་བརྒྱད་ནི་ལམ་གྱི་བདེན་པ་མཐོང་བས་སྤོང་ངོ་། །ལམ་ལ་རྗེས་སུ་ཤེས་པའི་བཟོད་པ་དང་རྗེས་སུ་ཤེས་པ་དག་གིས་ནི་གཟུགས་ དང་གཟུགས་མེད་པ་ན་སྤྱོད་པའི་ཕྲ་རྒྱས་བཅུ་བཞི་ལམ་གྱི་བདེན་པ་མཐོང་བས་རབ་ཏུ་སྤོང་བར་བྱེད་དོ་།།དེ་ལྟར་ན་ཕྲ་རྒྱས་ཉི་ཤུ་རྩ་གཉིས་ནི་ལམ་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བའོ་། །སྡུག་བསྔལ་ལ་སོགས་པའི་བདེན་པ་བསྒོམས་པས་ཇི་ལྟར་མཐོང་བའི་རྗེས་ལ་སྤང་བར་བྱ་བ་ གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་བསྒོམ་པས་སྤང་བར་བྱ་བའོ་།།དེ་ལ་འདོད་ཆགས་དང་། ཁོང་ཁྲོ་བ་དང་། ང་རྒྱལ་དང་། མ་རིག་པ་རྣམས་འདོད་པའི་ཁམས་ཀྱི་བསྒོམ་པས་སྤང་བར་བྱ་བའོ། །ཁོང་ཁྲོ་མ་གཏོགས་པ་རྣམས་ནི་གཟུགས་དང་གཟུགས་མེད་པའི་ཁམས་ན་བསྒོམ་པས་སྤང་བར་ བྱ་བ་སྟེ།ཀུན་བསྡོམས་ན་ཕྲ་རྒྱས་དགུ་བཅུ་རྩ་བརྒྱད་དོ། །དེ་རྣམས་ལས་འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པ་ནི་སུམ་ཅུ་རྩ་དྲུག་གོ། །གཟུགས་ན་སྤྱོད་པ་ནི་སུམ་ཅུ་རྩ་གཅིག་།གཟུགས་མེད་པ་ན་སྤྱོད་པ་ཡང་སུམ་ཅུ་རྩ་གཅིག་གོ། །དེ་དག་ལས་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བ་ནི་བརྒྱད་ཅུ་རྩ་བརྒྱད་ དོ།།འདིར་ཇི་སྐད་བཤད་པའི་ཕྲ་རྒྱས་སྤོང་བའི་ཡེ་ཤེས་དང་ལྡན་པས་འཕགས་པའི་གང་ཟག་བརྒྱད་དུ་འགྱུར་རོ། །ཇི་ལྟར་བྱས་ནས་ཤེ་ན་། དེ་བརྗོད་པར་བྱ་སྟེ། གོ་རིམས་བཞིན་དུ་འཇུག་པ་ལ། །མཐོང་ལམ་སྐད་ཅིག་བཅུ་དྲུག་གིས། །གང་ ཞིག་སྤངས་པའི་འབྲས་བུ་དེ།།རྒྱུན་དུ་ཞུགས་པ་ཞེས་བརྗོད་དོ། །འདོད་ན་ཆགས་སྡང་ང་རྒྱལ་རྨོངས། །གོང་མའི་ས་བརྒྱད་སོ་སོ་ལ། །ཞེ་སྡང་མ་གཏོགས་བསྒོམ་སྤང་བྱ། །བསྡུས་ནས་ཆེ་སོགས་རྣམ་གསུམ་ལ། །ཆེན་པོའི་ཆེ་སོགས་བྱེ་བྲག་གིས། །རྣམ་པ་ཡང་ནི་ གསུམ་དུ་འདོད།།ཉོན་མོངས་པ་ནི་རྣམ་དགུ་ལ། །གཉེན་པོའི་ཕྱོགས་ནི་བཟློག་པས་སོ།

除了愤怒之外，他们断除色界中运行的九种烦恼和无色界中运行的九种烦恼，如是断除十八种。如是以法智忍、随顺智忍、法智、智慧四个刹那现证三界苦谛，断除见苦所断的二十八种随眠。
在这二十八种随眠中，除了身见、边执见和戒禁取见之外，其他七种随眠是欲界中运行的集谛，当思维其为因性、集性、生性、缘性时，如是生起集谛法智忍和法智而断除。
除去愤怒的二界及无色界中运行的十二种随眠，以见集谛的集随顺智忍和智而断除，如是以见集谛断除十九种随眠。
同样，欲界中运行的是以思维苦灭谛的灭、寂静、妙离四种行相，以灭法智忍和灭法智断除如集谛所说的七种随眠。以灭随顺智忍和智断除色界和无色界中运行的十二种随眠，如是以见三界苦灭谛断除十九种随眠。
同样，欲界中运行的趣向苦灭之道谛，以道、如理、修行、出离四种行相思维，以道法智忍和法智断除前述七种加上前面没有的戒禁取见共八种，是以见道谛所断。以道随顺智忍和随顺智断除色界和无色界中运行的十四种随眠，是以见道谛所断。如是二十二种随眠是见道所断。
以修习苦等谛如所见而应断除的是修所断。其中贪欲、愤怒、我慢、无明是欲界中修所断。除愤怒外的是色界和无色界中修所断，总共九十八种随眠。
其中欲界中运行的是三十六种。色界中运行的是三十一种。无色界中运行的也是三十一种。其中见所断的是八十八种。
此处如所说具足断除随眠智慧的圣者成为八种。若问如何成为？当说：依次入于见道十六刹那，所断的果即称为预流果。欲界贪嗔慢痴，上界八地各自除嗔外是修所断，摄为大等三种，以大的大等差别，也许为三种。于九种烦恼，以对治品而对治。

།འདོད་པའི་རྣམ་པ་དྲུག་པ་དང་། །དགུ་པ་དག་ནི་ཟད་པ་ལས། །ལན་ཅིག་ཕྱིར་ནི་འོང་བ་དང་། །ཕྱིར་མི་འོང་བའི་གང་ཟག་འགྱུར། །དགྲ་བཅོམ་སྲིད་རྩེའི་མཐའ་ཟད་པས། །ལམ་ ལ་གནས་པ་བཞི་པོ་དག་།དེ་ལ་སྦྱོར་བར་ཞུགས་པའི་ཕྱིར། །དེ་དག་ཞུགས་པ་ཞེས་བརྗོད་དོ། །དགྲ་བཅོམ་མི་སློབ་སློབ་པ་ནི། །ཟད་ཕྱིར་སློབ་པས་གཞན་བདུན་ནོ། །སྐྱེས་བུ་གང་ཟག་བརྒྱད་པོ་འདི། །དགེ་འདུན་ཞེས་ནི་བྱ་བར་བརྗོད། །བདུད་རྣམས་ཀུན་གྱིས་མི་ཕྱེད པས།།འདི་ལྟར་དགེ་འདུན་ཞེས་བརྗོད་དོ། །མི་ཕྱེད་དད་པས་རིགས་པར་ནི། །སངས་རྒྱས་བདེན་པར་རྟོགས་ཕྱིར་སྤང་། །གནས་པ་དང་རྗེས་སུ་མཐུན་པའི་དངོས་པོ་ཇི་ལྟར་འབྱུང་བའི་དམིགས་པ་ལ་རབ་ཏུ་སྦྱོར་བ་དང་། རྗེས་སུ་སྦྱོར་བས་ཕྲ་རྒྱས་ཞེས་བྱ་བའམ། ཕྲ་བའམ་ བདག་གི་རྒྱུད་ཀྱི་རྗེས་སུ་འབྲེལ་པས་ཕྲ་རྒྱས་སོ།།ཕྲ་རྒྱས་བཤད་ཟིན་ཏོ། །འབྱུང་བའི་རིམ་པ་ནི་ཡང་འདི་དག་ལས་དངོས་པོ་ཇི་ལྟར་གནས་པ་གཞན་དུ་མི་རྟོགས་པ་དང་། མི་བདེན་པའི་ངོ་བོར་སྒྲོ་འདོགས་པས་ཐོག་མར་ནི་མ་རིག་པའོ། །དེ་ལས་ནི་ཡང་དག་པ་དང་ཡང་དག་པ་ མ་ཡིན་པའི་ཕྱོགས་གཉིས་ཐོས་ནས་འདི་བདེན་ནམ་མི་བདེན་ཞེས་ཐེ་ཚོམ་འབྱུང་ངོ་།།དེ་ནས་ནི་མི་བདེན་པའི་ཕྱོགས་ལ་གོམས་པས་བདེན་པའི་དངོས་པོར་ཡོད་པ་ཉིད་དུ་སྒྲོ་བཏགས་ཏེ། ཕྱིན་ཅི་ལོག་ཏུ་ལྟ་བ་ནི་ལོག་པར་ཞུགས་པའི་ལྟ་བ་སྟེ། གང་ལོག་པ་ཉིད་དུ་ངེས་པར་འབྱེད་པ་དེ་ལྟ་ བུའི་བདག་ཉིད་ཅན་ནི་ལོག་པར་ལྟ་བ་ཞེས་བྱ་བར་གཟུང་གི་རྒྱུ་དང་འབྲས་བུ་ལ་སྐུར་བ་འདེབས་པའི་བདག་ཉིད་ཅན་ནི་མ་ཡིན་ནོ།།ལོག་པར་ལྟ་བ་དེ་ལས་ནི་འཇིག་ཚོགས་ལ་ལྟ་བ་འབྱུང་སྟེ། དེས་ནི་ཉེ་བར་ལེན་པའི་ཕུང་པོ་ལ་བདག་གི་ངོ་བོ་ཉིད་དུ་སྒྲོ་བཏགས་ནས་མངོན་པར་ཞེན་ཏོ།། དེ་ལས་ནི་མཐར་འཛིན་པར་ལྟ་བ་འབྱུང་སྟེ། དེ་ལས་རྟག་པ་དང་ཆད་པའི་མཐར་རྟོག་པ་ཉིད་ཀྱིས་སོ། །མཐར་འཛིན་པར་ལྟ་བ་ལས་ནི་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་བརྟུལ་ཞུགས་མཆོག་ཏུ་འཛིན་པའི་ལྟ་བ་སྟེ། དེ་ལྟར་མཐར་གཟུང་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་ཉིད་ཀྱིས་དག་པ་དང་གྲོལ་བར་རྟོགས་པས སོ།།ཚུལ་ཁྲིམས་དང་བརྟུལ་ཞུགས་མཆོག་ཏུ་འཛིན་པ་ལས་ལྟ་བ་མཆོག་ཏུ་འཛིན་པ་སྟེ། གང་གིས་དག་པར་འཛིན་པ་དེ་ཉིད་ལ་དམ་པ་འཛིན་པས་སོ། །དེ་ལས་ནི་འདོད་ཆགས་ཏེ། རང་གི་ལྟ་བ་ལའོ། །དེ་ལས་ནི་ལྟ་བ་ལ་ང་རྒྱལ་ལོ། །གཞན་གྱི་ལ་ནི་ཞེ་སྡང་སྟེ། གོ་རིམས་ནི་འདི་ལྟར་རོ། །དེ་རེ་རེ་ཡང་རྒྱུ་གསུམ་གསུམ་གྱིས་འབྱུང་སྟེ། ཕྲ་རྒྱས་སྤངས་པར་མ་གྱུར་པ་དང་། ཚུལ་བཞིན་མ་ཡིན་པ་ཡིད་ལ་བྱེད་པར་གྱུར་པ་དང་། ཡུལ་ཉེ་བར་གནས་པར་གྱུར་པ་སྟེ། རྒྱུ་དང་། ཡུལ་དང་། སྦྱོར་བའི་སྟོབས་ཏེ་འདི་དག་ལས་འབྱུང་ངོ་།། ཉེ་བའི་ཉོན་མོངས་པའི་དབང་དུ་བྱས་ནས་བརྗོད་པ་དེ་ལ་ཕྲ་རྒྱས་དྲུག་ཏུ་བརྗོད་པ་དེ་དག་ཉིད་དུ་ལུས་དང་ངག་དང་ཡིད་ཀྱི་རྒྱུར་ཉོན་མོངས་པར་བྱེད་པས་འདི་དག་ལ་ཉོན་མོངས་པ་ཞེས་བྱའོ། །དེ་ལ་རེ་ཞིག་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་གང་ཡིན་པ་དེ་དག་ནི་ཉེ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་ཡིན་ནོ།། གཞན་གང་སེམས་ལས་བྱུང་བའི་ཆོས་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་འདུ་བྱེད་ཀྱི་ཕུང་པོས་བསྡུས་པ་ནི་ཉེ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་ཉིད་དེ། དེ་དག་གིས་སེམས་ཉེ་བར་ཉོན་མོངས་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་དག་ཀྱང་གང་ཞེ་ན། སྒྱུ་དང་། རྒྱགས་པ་དང་། རྣམ་པར་འཚེ་བ་དང་། འཚིག པ་དང་།ཁོན་དུ་འཛིན་པ་དང་། གཡོ་ལ་སོགས་པ་རྣམ་པ་དུ་མ་ཆོས་མངོན་པ་ལས་བྱུང་ངོ་། །དེ་ལ་སྒྱུ་ནི་གཞན་སླུ་བ་སྟེ། ཇི་ལྟར་སྒྱུ་ནི་རང་གི་ངོ་བོ་སྦས་ནས་བརྫུན་པའི་རྣམ་པའི་བདག་ཉིད་དུ་ཞུགས་ཏེ་འཇིག་རྟེན་སླུ་བར་བྱེད་པ་དེ་བཞིན་དུ་སེམས་ལས་བྱུང་བའི་ཆོས་ གང་དང་ལྡན་པས་རང་ལ་ཇི་ལྟར་གནས་པའི་ཆོས་སྦས་ནས་མི་བདེན་པའི་བདག་ཉིད་དུ་ཞུགས་ཏེ།གཞན་ལ་སླུ་བའི་ཆོས་དེ་ནི་སྒྱུ་ཞེས་བརྗོད་དོ། །རྒྱགས་པའི་ཁེངས་པ་སྟེ་དྲེགས་པའོ། །གང་གི་སྟོབས་ཀྱིས་གཞན་ལ་བརྙས་པ་དང་བཅས་པའི་ལུས་དང་ སེམས་ཀྱི་རྒྱུན་བྱུང་བའོ།།ཁྲོ་བའི་རྐྱེན་གྱིས་ཁུ་ཚུར་དང་ཐལ་ལྕག་ལ་སོགས་རབ་ཏུ་བརྡེག་པའི་རྒྱུའི་ཆོས་ནི་རྣམ་པར་འཚེ་བས་ན་རྣམ་པར་འཚེ་བའོ།

从断除欲界的第六品和第九品烦恼，成为一来和不还补特伽罗。阿罗汉断尽有顶的烦恼，四种住于道者，因为趣入彼等修行，故称为预流向等。阿罗汉是无学，学人是其他七种，因为还需修学。此八种补特伽罗，称为僧伽。因为一切魔众不能分裂，故称为僧伽。因为以不坏信如理通达佛陀真谛而断除。
由于随顺安住的事物如何生起的所缘而修习，以及随修习，称为随眠，或者称为微细，或者因为随逐自相续而称为随眠。随眠已经解说完毕。
生起次第是：首先是无明，因为不能如实了知事物的真实安住，而增益为不真实的本性。从此，听闻正确与不正确的两方面后，生起'这是真实还是不真实'的怀疑。然后，由于熟习不真实的方面，增益为实有之事物，颠倒见解即是邪入见，应当了知具有如是决定为邪性的自性即是邪见，而非否定因果的自性。
从此邪见生起身见，由此增益执取蕴为我的本性而执著。从此生起边执见，由此即以常断二边分别。从边执见生起戒禁取见，因为执著以彼边执即能清净解脱。从戒禁取生起见取见，因为执著能清净的彼即是殊胜。从此生起贪欲，即对自己的见解。从此生起见慢。对他人的见解则生嗔恨，次第即如是。
每一种都由三种因缘生起：未断随眠、非理作意、所缘境现前，即从因力、境力、加行力这些而生起。
依近烦恼而说，所说的六种随眠即是烦恼，因为能令身语意造作烦恼。其中，凡是有烦恼的即是有近烦恼的。其他任何属于行蕴所摄的烦恼性心所法即是近烦恼，因为能令心近于烦恼。
彼等是什么呢？诳、憍、害、恼、恨、谄等多种，出自阿毗达磨。其中，诳是欺骗他人，如同幻术隐藏自性而现为虚假相状来欺诳世间一样，具有何种心所法能隐藏自己如实安住的法相而现为不真实的自性来欺骗他人，此法即称为诳。憍是傲慢即骄傲，由其力量对他人生起轻蔑的身心相续。因忿怒之缘而以拳头、巴掌等猛力殴打的因法，因为损害故称为害。

།འཚིག་པ་ནི་སྡིག་པ་ལ་རབ་ཏུ་ཞེན་པའོ། །ཆོས་གང་དང་ལྡན་པས་སྡིག་པ་ལས་མི་ཟློགས་པ་སྟེ། མཆེ་བའམ་སེན་མོས་བཟུང་ བ་ལྟར་སྡིག་པ་རབ་ཏུ་བཟུང་ནས་གནས་པ་ནི་འཚིག་པའོ།།ཁོན་དུ་འཛིན་པ་ནི་ཁོན་དུ་འཛིན་པ་སྟེ་ཁྲོས་པར་གྱུར་པར་ཁྲོས་པའི་དངོས་པོ་ལ་སོ་སོར་རྟོག་པ་མ་ཡིན་པ་མང་བར་ཡང་དང་ཡང་དུ་འཇུག་པས་གང་ཁོན་དུ་འཛིན་པ་ནི་ཁོན་དུ་འཛིན་པ་སྟེ་ཁྲོས་པའི་ཡུལ་སེམས་ལ་མང་དུ་བྱེད་ ཅེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ།།གཡོ་ནི་སེམས་ཀྱི་མི་དྲན་པ་སྟེ། གཡོའི་ངོ་ནི་གཡོ་ཉིད་དོ། །དེ་ལ་གཡོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཆོས་གང་དང་ལྡན་པས་སེམས་ཀྱི་རྒྱུན་གྱ་གྱུ་བ་སྟེ། ཇི་ལྟར་གནས་པའི་ཚུལ་དང་ཚུལ་མ་ཡིན་པ་མི་སྟོན་པ་མི་དྲན་ཞིང་མི་གསལ་བར་ཞུགས་པ་ནི་གཡོ་ཞེས་བྱའོ།། དེ་དག་ལས་སྒྱུ་དང་། རྒྱགས་པ་ནི་འདོད་ཆགས་ཀྱི་རྒྱུ་མཐུན་པའི་དྲི་མའོ། །ཁོན་དུ་འཛིན་པ་དང་། རྣམ་པར་འཚེ་བ་ནི་ཁོང་ཁྲོའི་རྒྱུ་མཐུན་པའིའོ། །ལྟ་བ་མཆོག་ཏུ་འཛིན་པའི་རྒྱུ་མཐུན་པའི་ནི་འཚིག་པའོ། །གཡོ་ནི་ལོག་པར་ལྟ་བའི་རྒྱུ་མཐུན་པའོ། །ཀུན་ནས་དཀྲིས་པ་ནི ཀུན་ནས་དཀྲིས་པ་བཅུ་སྟེ།རྨུགས་པ་དང་། གཉིད་དང་། རྒོད་པ་དང་། འགྱོད་པ་དང་། ཕྲག་དོག་དང་། སེར་སྣ་དང་། ངོ་ཚ་མེད་པ་དང་། ཁྲེལ་མེད་པ་དང་། ཁྲོ་བ་དང་། འཆབ་པའོ། །རྨུགས་པ་ནི་ལུས་དང་སེམས་མི་གསལ་བས་ལྕི་པ་ཉིད་དུ་གྱུར་པའི་ཕྱིར་ལས་ སུ་མི་རུང་བར་སྦྱོར་བ་དེ་ནི་རྨུགས་པའོ།།གཉིད་ནི་གང་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཚོགས་ལྔ་འཇུག་པ་དང་འགལ་བའི་ཆོས་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་སྡུད་པར་བྱེད་པའི་རྒྱུ་དེ་ནི་གཉིད་ཅེས་བརྗོད་དོ། །རྒོད་པ་ནི་ལུས་དང་སེམས་རབ་ཏུ་མ་ཞི་བ་ཉིད་དང་། ཇི་ལྟར་རླུང་དང་འབྲེལ་པས་ཆུ་ སྟེང་དུ་བསྐྱོད་ན་ཆུ་ཀླུང་གི་ཆུའི་ཆ་སྟེང་དུ་འབྱུང་བ་ནི་རྒོད་པའོ།།དེ་བཞིན་དུ་སེམས་ལས་བྱུང་བ་གང་ལུས་དང་སེམས་མ་ཞི་བར་འཇུག་པའི་རྒྱུ་མཚན་ནི་རྒོད་པའོ། །འགྱོད་པ་ནི་ངན་པར་བྱས་པའི་དངོས་པོ་ལ་ཕྱིས་གདུང་ཞིང་མྱ་ངན་བྱེད་པ་སྟེ། ཕྱི་ནས་གདུང་བ་ལས་བྱུང་བའི་ཡིད་ལ་ གཅགས་པ་ནི་འགྱོད་པའོ།།ཕྲག་དོག་དང་། སེར་སྣ་ནི་ཀུན་དུ་སྦྱོར་བར་བཤད་ཟིན་ཏོ། །ངོ་ཚ་མེད་པ་ནི་ཆོས་གང་དང་ལྡན་པས་བདག་གི་ཡོན་ཏན་ཉམས་པར་བྱེད་ཅིང་བདག་ཉིད་ལ་ལྟོས་ནས་སྡིག་པ་ལ་འཇུག་པ་ལ་མི་འཛེམ་པ་སྟེ། ཉེས་པ་མི་སྡོམ་པའི་རྒྱུ་རང་བཞིན་གྱིས་ སྨད་པའི་ཆོས་གང་ཡིན་པ་དེ་ལ་ངོ་ཚ་མེད་པ་ཞེས་བརྗོད་དོ།།ཁྲེལ་མེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ཡང་འཛེམ་པ་མེད་པ་ཉིད་དོ། །འོན་ཀྱང་ཁྱད་པར་ནི་འདི་ཡིན་ཏེ། འདི་ནི་གཞན་ལ་ལྟོས་ནས་ཉེས་པ་རྣམས་ལ་མི་འཛེམ་པའོ། །ཁྲོ་བ་ནི་སེམས་རབ་ཏུ་འཁྲུག་པའོ། །དེ་ལ་གནོད་ སེམས་ནི་སེམས་ཀྱི་ཡུལ་ལ་ཀུན་ནས་མནར་སེམས་པ་ཡིན་ལ།ཁྲོ་བ་ནི་སེམས་ཅན་དང་སེམས་ཅན་མ་ཡིན་པའི་ཡུལ་ལ་ཡང་ཀུན་ནས་མནར་སེམས་པ་ཙམ་མོ། །རྣམ་པར་འཚེ་བ་ནི་ཁྲོས་པར་གྱུར་པས་སོ་སོར་མ་བརྟགས་པར་གཞན་དག་ལ་ཁུ་ཚུར་དང་ཐལ་ལྕག་ལ་སོགས་ པས་རབ་ཏུ་རྡེག་པར་བྱེད་པའི་རྒྱུ་ཡིན་ནོ།།དེས་ན་གནོད་སེམས་དང་རྣམ་པར་འཚེ་བ་མ་ཡིན་པའི་སེམས་རྣམ་པར་འཁྲུག་པ་ཙམ་ནི་ཁྲོ་བའོ། །འཆབ་པ་ནི་ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་རབ་ཏུ་མཁྱུད་པ་སྟེ། འཕགས་པ་རྣམས་ཀྱིས་སྨད་པ་ནི་ཁ་ན་མ་ཐོ་བའོ། །དེ་རབ་ཏུ་མཁྱུད་པ་ནི་ གཞན་ལ་རབ་ཏུ་མི་སྟོན་པའོ།།དེ་ནི་འཆབ་པ་སྟེ། གང་གིས་གང་ཟག་དེ་ཁ་ན་མ་ཐོ་བས་བདག་ཉིད་ཤིན་ཏུ་སྤགས་ཤིང་མི་གཙང་བར་བྱེད་པའོ། །ཀུན་ནས་འཁྲི་ཞིང་སེམས་ལ་ཐམས་ཅད་དུ་དཀྲིས་ནས་གནས་པས་ཀུན་ནས་དཀྲིས་པ་སྟེ། དགེ་བའི་ཕྱོགས་ལ་འཇུག་པའི་ བར་ཆད་བྱེད་པ་ཉིད་དོ།།འདི་དག་ལས་རྨུགས་པ་དང་གཉིད་དང་ཁྲེལ་མེད་པ་ནི་མ་རིག་པའི་རྒྱུ་མཐུན་པའོ། །འགྱོད་པ་ནི་ཐེ་ཚོམ་གྱི་རྒྱུ་མཐུན་པའོ། །ངོ་ཚ་མེད་པ་དང་རྒོད་པ་དང་སེར་སྣ་ནི་འདོད་ཆགས་ཀྱི་རྒྱུ་མཐུན་པའོ། །ཁྲོ་བ་དང་ཕྲག་དོག་ནི་ཁོང་ཁྲོས་ཀུན་ནས་བསླང་བའོ།། འཆབ་པ་ནི་འདོད་ཆགས་དང་མ་རིག་པའི་རྒྱུ་མཐུན་པ་སྟེ། དྲི་མ་རྣམས་དང་བཅུ་པོ་འདི་དག་ནི་ཉེ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་ཞེས་བྱའོ།

执着是对罪业深深地执著。具有何种法而不能从罪业中退转，如同以牙齿或爪子抓住一般，深深执持罪业而安住，这就是执着。
怨恨是怨恨，即对已生嗔恚的事物不加分别而反复多次趋入，所谓怨恨就是在心中多作嗔恚之境的意思。
谄诳是心的不正直，谄诳的体性就是谄诳性。其中所谓谄诳是具有何种法而使心相续成为曲折，即不显示如实的行为与非行为，而成为不正直且不明显的趋入，这就称为谄诳。
在这些当中，诳与憍是贪欲随顺的垢染。怨恨与害是嗔恚随顺的垢染。执着是见取见随顺的垢染。谄诳是邪见随顺的垢染。
缠有十种缠：昏沉、睡眠、掉举、恶作、嫉妒、悭吝、无惭、无愧、忿怒和覆。
昏沉是由于身心不明而成为沉重，因此不堪任事的造作，这就是昏沉。
睡眠是与五识聚的运行相违的法，能摄收意识，这种原因称为睡眠。
掉举是身心极不寂静，如同风吹动水面时，江河之水的部分升向上方，这就是掉举。同样，任何能使身心不寂静而趋入的心所因相就是掉举。
恶作是对已作恶事后来懊恼忧伤，由后来的懊恼所生的意念执著就是恶作。
嫉妒和悭吝在结中已经说过。
无惭是具有何种法而损坏自己的功德，就自身而言对趋入罪业不加防护，即不防护过失的原因，对任何本性应受呵责的法，称为无惭。
所谓无愧也是无所顾忌。然而区别是：这是对他人而言对诸过失不加防护。
忿怒是心极为躁动。其中害心是对心的对境普遍损恼，而忿怒则仅是对有情和无情的对境普遍损恼而已。
害是由于已生嗔恚而不加观察地以拳头、巴掌等猛烈殴打他人的原因。因此，除了害心与害之外，仅是心的躁动就是忿怒。
覆是极力隐藏过失，圣者所呵责的是过失。极力隐藏即是不向他人显示。这就是覆，即由此使那个补特伽罗因过失而使自己极为污秽不净。
由于普遍缠绕并遍覆心而安住，所以称为缠，即是障碍趋入善法。
在这些当中，昏沉、睡眠和无愧是无明随顺的。恶作是疑随顺的。无惭、掉举和悭吝是贪欲随顺的。忿怒和嫉妒是嗔恚所引发的。
覆是贪欲和无明随顺的。这些垢染和十种缠称为随烦恼。

།ཟག་པ་ནི་འདི་ལྟར་ཟག་པ་གསུམ་སྟེ། འདོད་པའི་ཟག་པ་དང་། སྲིད་པའི་ཟག་པ་དང་། མ་རིག་པའི་ཟག་པའོ། །དེ་ལ་མ་རིག་པ་མ གཏོགས་པ་འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པའི་ཉོན་མོངས་པ་གཞན་ཀུན་ནས་དཀྲིས་པ་བཅུ་དང་བཅས་པ་ནི་འདོད་པའི་ཟག་པར་རིག་པར་བྱ་སྟེ་རྫས་བཞི་བཅུ་རྩ་གཅིག་གོ།།གཟུགས་དང་གཟུགས་མེད་པ་ན་སྤྱོད་པའི་ཕྲ་རྒྱས་མ་རིག་པ་མ་གཏོགས་པ་རྫས་ལྔ་བཅུ་རྩ་གཉིས་ནི་སྲིད་པའི་ཟག་པའོ།། ཡང་རྒྱུ་གང་གིས་གཟུགས་མེད་པ་ན་སྤྱོད་པའི་ཕྲ་རྒྱས་རྣམས་བསྡོམས་ནས་སྲིད་པའི་ཟག་པར་བྱས་ཤེ་ན། དེ་གཉི་ག་ཡང་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་དང་། ཁ་ནང་དུ་བལྟས་པ་དང་། མཉམ་པར་གཞག་པའི་ས་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཆོས་མཚུངས་པ་ཉིད་གསུམ་གྱིས་གཅིག་ཏུ་བྱས་སོ། །ཁམས གསུམ་པའི་མ་རིག་པ་བཅོ་ལྔ་ནི་མ་རིག་པའི་ཟག་པའོ།།རྒྱུ་གང་གིས་འདི་ལོགས་ཤིག་ཏུ་གཞག་ཅེ་ན་འདི་ལྟར་དེ་ཉོན་མོངས་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་རྩ་བར་གྱུར་པ་དེས་ན་ཟག་པ་ཉིད་དུ་ལོགས་ཤིག་ཏུ་གཞག་གོ། །ཆུ་བོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། ཆུ་བོ་ནི་བཞི་སྟེ། འདོད་པའི་ཆུ་བོ་དང་། སྲིད་པའི་ ཆུ་བོ་དང་།ལྟ་བའི་ཆུ་བོ་དང་། མ་རིག་པའི་ཆུ་བོ་ཞེས་བྱ་བའོ། །དེ་ལ་ལྟ་བ་ལས་གཞན་པའི་འདོད་པའི་ཟག་པ་ཉིད་ནི་འདོད་པའི་ཆུ་བོ་སྟེ་རྫས་ཉི་ཤུ་རྩ་དགུའོ། །ལྟ་བ་བོར་བའི་སྲིད་པའི་ཟག་པ་ཉིད་སྲིད་པའི་ཆུ་བོ་སྟེ། རྫས་ཉི་ཤུ་རྩ་བརྒྱད་དོ། །ཁམས་གསུམ་པའི་ལྟ་བ་ནི་ ལྟ་བའི་ཆུ་བོ་སྟེ།རྫས་སུམ་ཅུ་རྩ་དྲུག་གོ། །མ་རིག་པའི་ཟག་པ་ཉིད་ནི་མ་རིག་པའི་ཆུ་བོ་སྟེ་རྫས་བཅོ་ལྔའོ། །བཞི་པོ་འདི་དག་ཉིད་སྦྱོར་བ་བཞིར་རིག་པར་བྱའོ། །ཉེ་བར་ལེན་པ་ནི་ཉེ་བར་ལེན་པ་བཞི་སྟེ། འདོད་པ་ཉེ་བར་ལེན་པ་དང་། ལྟ་བ་ཉེ་བར་ལེན་པ་དང་། ཚུལ་ ཁྲིམས་དང་བརྟུལ་ཞུགས་ཉེ་བར་ལེན་པ་དང་།བདག་ཏུ་སྨྲ་བ་ཉེ་བར་ལེན་པའོ། །དེ་ལ་འདོད་པའི་སྦྱོར་བ་མ་རིག་པ་དང་བཅས་པ་ནི་འདོད་པ་ཉེ་བར་ལེན་པ་སྟེ་རྫས་སུམ་ཅུ་རྩ་བཞིའོ། །ལྟ་བའི་སྦྱོར་བ་ཉིད་ལ་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་བརྟུལ་ཞུགས་མཆོག་ཏུ་འཛིན་པ་མ་ གཏོགས་པ་ནི་ལྟ་བ་ཉེ་བར་ལེན་པ་སྟེ་རྫས་སུམ་ཅུའོ།།ཚུལ་ཁྲིམས་དང་བརྟུལ་ཞུགས་ཉེ་བར་ལེན་པ་ནི་རྫས་དྲུག་གོ། །སྲིད་པའི་སྦྱོར་བ་ཉིད་ལ་མ་རིག་པས་བསྣན་པ་ནི་བདག་ཏུ་སྨྲ་བ་ཉེ་བར་ལེན་པ་སྟེ། རྨུགས་པ་དང་། རྒོད་པ་དང་བཅས་པ་ལ་རྫས་བཞི་བཅུའོ། །ཅིའི་ ཕྱིར་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་བརྟུལ་ཞུགས་ཉེ་བར་ལེན་པ་ལྟ་བ་ལས་ལོགས་ཤིག་ཏུ་གཞག་ཅེ་ན།ལམ་གྱི་དགྲར་གྱུར་པ་དང་། ཕྱོགས་གཉི་ག་སླུ་བར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་ཏེ། འདིས་ཁྱིམ་པ་ཡང་ཟས་མི་ཟ་བར་མཐོ་རིས་སུ་སྐྱེ་བར་འདུ་ཤེས་པས་རབ་ཏུ་བསླུས་ལ། རབ་ཏུ་བྱུང་ བ་རྣམས་ཀྱང་འདོད་པའི་ཡུལ་ཡོངས་སུ་སྤངས་པ་ཉིད་ཀྱིས་འདག་པར་ལྟ་བས་རབ་ཏུ་བསླུས་སོ།།ཡང་རྒྱུ་གང་གིས་ཉེ་བར་ལེན་པའི་སྐབས་སུ་མ་རིག་པ་བསྲེས་ནས་བརྗོད་ཀྱི་ལོགས་ཤིག་ཏུ་ནི་མ་ཡིན་ཞེ་ན། གང་གི་ཕྱིར་སྲིད་པ་འཛིན་པས་ཉེ་བར་ལེན་པ་ ཞེས་བྱ་བ་ན།མ་རིག་པ་ནི་མི་གསལ་བའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱིས་འཛིན་པར་བྱེད་པ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཟག་པ་དང་། ཆུ་བོ་དང་། སྦྱོར་བ་དང་། ཉེ་བར་ལེན་པ་རྣམས་ནི་བཤད་ཟིན་ཏོ། ། དེ་ལ་ཟག་པ་ནི་འཁོར་བར་ཟག་པ་ཉིད་དེ། སྲིད་པའི་རྩེ་མོ་ནས་མནར་མེད་པའི་བར་དུ་སྐྱེ་མཆེད་ དྲུག་གི་རྨ་ནས་འཛག་པའི་ཕྱིར་རམ།རྒྱུ་ཡུལ་རྣམས་ལས་འཛག་པར་བྱེད་པས་ཟག་པའོ། །ཁྱེར་བར་བྱེད་པས་ན་ཆུ་བོ་སྟེ། དེའི་རྗེས་སུ་མཐུན་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་དེ་དག་གིས་དེ་དང་ལྡན་པར་ཁྱེར་བར་འགྱུར་རོ། །སྡུག་བསྔལ་སྣ་ཚོགས་ལ་ཀུན་དུ་སྦྱོར་བའི་ཕྱིར་རམ། ཡང་དང་ ཡང་དུ་རྗེས་སུ་འབྲེལ་བར་འཇུག་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རམ།ཡུལ་ལ་སྦྱོར་བའི་ཕྱིར་སྦྱོར་བའོ། །འདོད་པ་ལ་སོགས་པ་ཉེ་བར་ལེན་པར་བྱེད། འཛིན་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་ཉེ་བར་ལེན་པའོ། །མདུད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་མདུད་པ་ནི་བཞི་སྟེ། བརྣབ་སེམས་ལུས་ཀྱི་མདུད་པ་དང་། གནོད་སེམས་ལུས་ཀྱི་མདུད་པ་དང་། ཚུལ་ཁྲིམས་དང་། བརྟུལ་ཞུགས་མཆོག་ཏུ་འཛིན་པ་ལུས་ཀྱི་མདུད་པ་དང་། འདི་བདེན་པའོ་ཞེས་མངོན་པར་ཞེན་པ་ལུས་ཀྱི་མདུད་པའོ།

漏是这样的，有三种漏：欲漏、有漏和无明漏。其中，除了无明以外，欲界所行的其他烦恼以及十种随眠，应当了知为欲漏，共四十一事。除了无明以外，色界和无色界所行的五十二种随眠是有漏。
若问为何将无色界所行的随眠归纳为有漏？因为这两者都是无记性、内向性、等持地所摄，由于这三种法的相同性而合为一类。三界的十五种无明是无明漏。
若问为何将此单独建立？因为它是一切烦恼的根本，所以将其单独建立为漏。
关于暴流，有四种暴流：欲暴流、有暴流、见暴流和无明暴流。其中，除见以外的欲漏即是欲暴流，共二十九事。除见以外的有漏即是有暴流，共二十八事。三界的见即是见暴流，共三十六事。无明漏即是无明暴流，共十五事。应当了知这四者即是四种系缚。
取有四种：欲取、见取、戒禁取和我语取。其中，欲系缚加上无明即是欲取，共三十四事。见系缚除去戒禁取见即是见取，共三十事。戒禁取共六事。有系缚加上无明即是我语取，连同昏沉和掉举共四十事。
若问为何将戒禁取从见中单独建立？因为它是道的违品，且能欺诳两类人：它使在家人误以为不食能生天而受欺诳，也使出家人误认为仅仅远离欲境就能清净而受欺诳。
若问为何在取的场合中将无明混合而说，而不单独建立？因为取是以执著有为其性，而无明因其性质不明显故非能执著。
漏、暴流、系缚和取已经解说完毕。其中，漏是流漏轮回，从有顶至无间地狱，从六入处之门漏出，或者说能使诸境漏失，故名为漏。
因能漂流故名暴流，随顺其性故为彼等所漂。因能系缚于种种苦，或者说能令相续流转，或者说能系缚于境，故名系缚。因能取著欲等，能执著，故名为取。
关于结，有四种结：贪欲身结、嗔恚身结、戒禁取身结、此实执取身结。

།དེ་ལ་བརྣབ་སེམས་ལུས་ཀྱི་མདུད་པ་ནི་འདོད་པར་གཏོགས་པའི་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་ལ རྒྱུན་མི་འཆད་པར་འཇུག་པ་ཉིད་དོ།།དེ་བཞིན་དུ་ལྷག་མ་རྣམས་ལ་ཡང་སྦྱར་རོ། །དེ་ལ་སྡུག་བསྔལ་ལ་སོགས་པ་མཐོང་བ་དང་བསྒོམ་པས་སྤང་བར་བྱ་བའི་མ་རིག་པ་འདོད་པར་གཏོགས་པ་ནི་དང་པོའོ། །ཁོང་ཁྲོ་བ་ལྔ་ནི་གཉིས་པའོ། །ཚུལ་ ཁྲིམས་དང་བརྟུལ་ཞུགས་མཆོག་ཏུ་འཛིན་པ་དྲུག་ནི་གསུམ་པའོ།།ལྟ་བ་མཆོག་ཏུ་འཛིན་པ་བཅུ་གཉིས་ནི་བཞི་པའོ། །སྒྲིབ་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སྒྲིབ་པ་ལྔ་སྟེ། འདོད་པ་ལ་འདུན་པ་དང་། གནོད་སེམས་དང་། རྨུགས་པ་དང་། གཉིད་དང་། རྒོད་པ་དང་། འགྱོད་པ་དང་། ཐེ་ཚོམ་ མོ།།སྒྲིབ་པ་ནི་འདོད་པར་གཏོགས་པ་ཉིད་ཀྱིས་ཤིན་ཏུ་མི་དགེ་བ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་དགེ་བའི་ཕྱོགས་ལ་སྒྲིབ་པས་བསྒྲིབས་པའོ། །ཤེས་པ་ནི་ཤེས་པ་བཅུ་སྟེ། ཆོས་ཤེས་པ་དང་། རྗེས་སུ་ཤེས་པ་དང་། གཞན་གྱི་སེམས་ཤེས་པ་དང་། ཀུན་རྫོབ་ཤེས་པ་དང་། སྡུག་བསྔལ་ ཤེས་པ་དང་།ཀུན་འབྱུང་བ་ཤེས་པ་དང་། འགོག་པ་ཤེས་པ་དང་། ལམ་ཤེས་པ་དང་། ཟད་པ་ཤེས་པ་དང་། མི་སྐྱེ་བ་ཤེས་པའོ། །ཆོས་ཤེས་པ་གང་ཞེ་ན། འདོད་པ་དང་ལྡན་པའི་འདུ་བྱེད་རྣམས་ལ་གང་དམིགས་པའི་ཟག་པ་མེད་པའི་ཤེས་པ་དང་། འདོད་པ་དང་ལྡན་ པའི་འདུ་བྱེད་རྣམས་ཀྱི་རྒྱུ་ལ་གང་དམིགས་པའི་ཟག་པ་མེད་པའི་ཤེས་པ་དང་།འདོད་པ་དང་ལྡན་པའི་འདུ་བྱེད་རྣམས་ཀྱི་འགོག་པ་ལ་གང་དམིགས་པའི་ཟག་པ་མེད་པའི་ཤེས་པ་དང་། འདོད་པ་དང་ལྡན་པའི་འདུ་བྱེད་སྤོང་བར་བྱེད་པའི་ལམ་ལ་གང་དམིགས་པའི་ཟག་པ་ མེད་པའི་ཤེས་པའོ།།ཡང་ཆོས་ཤེས་པ་དང་ཆོས་ཤེས་པའི་ཟག་པ་མེད་པའི་ཤེས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཆོས་ཤེས་པའོ། །རྗེས་སུ་ཤེས་པ་གང་ཞེ་ན། གཟུགས་དང་གཟུགས་མེད་པ་དང་ལྡན་པའི་འདུ་བྱེད་རྣམས་ལ་གང་དམིགས་པའི་ཟག་པ་མེད་པའི་ཤེས་པ་དང་། གཟུགས་དང་གཟུགས་མེད་པ་དང་ལྡན་པའི་འདུ་བྱེད་རྣམས་ཀྱི་རྒྱུ་ལ་གང་དམིགས་པའི་ཟག་པ་མེད་པའི་ཤེས་པ་དང་། གཟུགས་དང་གཟུགས་མེད་པ་དང་ལྡན་པའི་འདུ་བྱེད་རྣམས་ཀྱི་འགོག་པ་ལ་གང་དམིགས་པའི་ཟག་པ་མེད་པའི་ཤེས་པ་དང་། གཟུགས་དང་གཟུགས་མེད པ་དང་ལྡན་པའི་འདུ་བྱེད་སྤོང་བར་བྱེད་པའི་ལམ་ལ་གང་དམིགས་པའི་ཟག་པ་མེད་པའི་ཤེས་པ་གང་ཡིན་པའོ།།ཡང་རྗེས་སུ་ཤེས་པ་དང་རྗེས་སུ་ཤེས་པའི་ཟག་པ་མེད་པའི་ཤེས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་རྗེས་སུ་ཤེས་པ་ཞེས་བརྗོད་དོ། །གཞན་གྱི་སེམས་ཤེས་པ་གང་ཞེ་ན། ཤེས་ པ་གང་བསྒོམས་པའི་འབྲས་བུ་བསྒོམས་པས་རྟོགས་པ་འཐོབ་ལ་མ་བྲལ་བའི་ཤེས་པ་གང་གིས་འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པ་དང་།གཟུགས་ན་སྤྱོད་པའི་གཞན་གྱི་སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བའི་ཆོས་ལ་གཏད་དེ་མཉམ་པར་གཞག་པས་མངོན་སུམ་དུ་ཤེས་པ་དང་། གཞན་ཡང་ ཟག་པ་མེད་པའི་སེམས་དང་སེམས་ལས་ཤེས་པའི་ཆོས་ཤེས་པ་ལ་ཕ་རོལ་གྱི་སེམས་ཤེས་པ་ཞེས་བརྗོད་དོ།།ཀུན་རྫོབ་ཤེས་པ་གང་ཞེ་ན། ཟག་པ་དང་བཅས་པའི་ཤེས་རབ་པོ། །སྡུག་བསྔལ་ཤེས་པ་གང་ཞེ་ན། ཉེ་བར་ལེན་པའི་ཕུང་པོ་རྣམས་ལ་མི་རྟག་པ་ཉིད་ དང་།སྡུག་བསྔལ་བ་ཉིད་དང་། སྟོང་པ་ཉིད་དང་། བདག་མེད་པ་ཉིད་དུ་ཡིད་ལ་བྱེད་པའི་ཟག་པ་མེད་པའི་ཤེས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་འདི་ལྟར་སྡུག་བསྔལ་ཤེས་པ་ཞེས་བརྗོད་དོ། །ཀུན་འབྱུང་བ་ཤེས་པ་གང་ཞེ་ན། ཟག་པ་དང་བཅས་པའི་རྒྱུ་ལ་རྒྱུ་ཉིད་དང་། ཀུན་འབྱུང་བ་ ཉིད་དང་།རབ་ཏུ་སྐྱེ་བ་ཉིད་དང་། རྐྱེན་ཉིད་དུ་ཡིད་ལ་བྱེད་པའི་གང་ཟག་པ་མེད་པའི་ཤེས་པ་གང་ཡིན་ལ་དེ་ནི་ཀུན་འབྱུང་བ་ཤེས་པ་ཞེས་བརྗོད་དོ། །འགོག་པ་ཤེས་པ་གང་ཞེ་ན། འགོག་པ་ལ་འགོག་པ་ཉིད་དང་། ཞི་བ་ཉིད་དང་། གྱ་ནོམ་པ་ཉིད་དང་། ངེས་པར་འབྱུང་བ་ཉིད་དུ་ ཡིད་ལ་བྱེད་པའི་ཟག་པ་མེད་པའི་ཤེས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་འགོག་པ་ཤེས་པ་ཞེས་བརྗོད་དོ།།ལམ་ཤེས་པ་གང་ཞེ་ན། ལམ་ལ་ལམ་ཉིད་དང་། རིགས་པ་ཉིད་དང་། སྒྲུབ་པ་ཉིད་དང་། ངེས་པར་འབྱིན་པ་ཉིད་དུ་ཡིད་ལ་བྱེད་པའི་ཟག་པ་མེད་པའི་ཤེས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ ནི་ལམ་ཤེས་པ་ཞེས་བརྗོད་དོ།།ཟད་པ་ཤེས་པ་གང་ཞེ་ན། བདག་གི་སྡུག་བསྔལ་ནི་ཡོངས་སུ་ཤེས་སོ། །ཀུན་འབྱུང་བ་ནི་སྤངས་སོ། །འགོག་པ་ནི་མངོན་དུ་བྱས་སོ། །ལམ་ནི་བསྒོམས་སོ།

关于贪欲身体的结缚，是对欲界所属的各种形相持续不断地趣入。其余诸结也同样如是配合。其中，见苦等所断的欲界所属的无明是第一。五种嗔恚是第二。六种戒禁取是第三。十二种见取是第四。
关于障，有五障：欲贪、嗔恚、昏沉、睡眠、掉举、恶作和疑。障是属于欲界，因为极不善的缘故，障碍善法方面故称为障。
智有十种：法智、类智、他心智、世俗智、苦智、集智、灭智、道智、尽智和无生智。
什么是法智？对欲界有漏诸行所缘的无漏智，对欲界有漏诸行之因所缘的无漏智，对欲界有漏诸行之灭所缘的无漏智，对断除欲界有漏诸行之道所缘的无漏智。又，法智和法智的无漏智即是法智。
什么是类智？对色界和无色界有漏诸行所缘的无漏智，对色界和无色界有漏诸行之因所缘的无漏智，对色界和无色界有漏诸行之灭所缘的无漏智，对断除色界和无色界有漏诸行之道所缘的无漏智。又，类智和类智的无漏智即称为类智。
什么是他心智？由修习所得的果，通过修习而获得证悟，未离系的智慧，以此智慧专注于欲界和色界中他人的心和心所法，以等持而现前了知。又，了知无漏心和心所法的智慧称为他心智。
什么是世俗智？即有漏的智慧。
什么是苦智？对取蕴作无常性、苦性、空性、无我性作意的无漏智，即称为苦智。
什么是集智？对有漏因作因性、集性、生性、缘性作意的无漏智，即称为集智。
什么是灭智？对灭作灭性、寂静性、妙性、出离性作意的无漏智，即称为灭智。
什么是道智？对道作道性、如理性、行性、出离性作意的无漏智，即称为道智。
什么是尽智？即'我已遍知苦、已断集、已证灭、已修道'。

།ཞེས་རབ་ཏུ་ཤེས་པ་ལ། ཉེ་བར་བརྟེན་པའི་ཤེས་པ་དང་། མཐོང་བ་ དང་།རིགས་པ་དང་། བློ་དང་། རྟོག་པ་དང་། ཤེས་རབ་དང་། སྣང་བ་དང་། མངོན་པར་རྟོགས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཟད་པ་ཤེས་པ་ཞེས་བརྗོད་དོ། །མི་སྐྱེ་བ་ཤེས་པ་གང་ཞེ་ན། བདག་གིས་སྡུག་བསྔལ་ཡོངས་སུ་ཤེས་ཏེ་ཡང་ཡོངས་སུ་ཤེས་པར་བྱར་མེད་ དོ་ཞེས་བྱ་བ་དང་།ཀུན་འབྱུང་བ་རབ་ཏུ་སྤངས་ཏེ་ཡང་སྤང་བར་བྱར་མེད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་དང་། འགོག་པ་མངོན་དུ་བྱས་ཏེ་ཡང་མངོན་དུ་བྱར་མེད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་དང་། ལམ་བསྒོམས་ཏེ་ཡང་བསྒོམ་པར་བྱར་མེད་དོ་ཞེས་བྱ་བར་ཤེས་པ་ལ་བརྟེན་པའི་ཤེས་པ་དང་། མཐོང་བ་དང་། རིགས་ པ་དང་།བློ་དང་། རྟོག་པ་དང་། ཤེས་རབ་དང་། སྣང་བ་དང་། མངོན་པར་རྟོགས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་མི་སྐྱེ་བ་ཤེས་པ་ཞེས་བརྗོད་དོ། །བཟོད་པ་གང་ཞེ་ན། མངོན་པར་རྟོགས་པའི་བཟོད་པ་བརྒྱད་དེ་། སྡུག་བསྔལ་ལ་ཆོས་ཤེས་པའི་བཟོད་པ་དང་། སྡུག་བསྔལ་ ལ་རྗེས་སུ་ཤེས་པའི་བཟོད་པ་དང་།ཀུན་འབྱུང་ལ་ཆོས་ཤེས་པའི་བཟོད་པ་དང་། ཀུན་འབྱུང་ལ་རྗེས་སུ་ཤེས་པའི་བཟོད་པ་དང་། འགོག་པ་ལ་ཆོས་ཤེས་པའི་བཟོད་པ་དང་། འགོག་པ་ལ་རྗེས་སུ་ཤེས་པའི་བཟོད་པ་དང་། ལམ་ལ་ཆོས་ཤེས་པའི་བཟོད་པ་དང་། ལམ་ ལ་རྗེས་སུ་ཤེས་པའི་བཟོད་པའོ།།མཚུངས་པར་ལྡན་པ་རྣམས་བཤད་ཟིན་ཏོ། །སེམས་དང་ལྡན་པ་མ་ཡིན་པ་རྣམས་བཤད་པར་བྱ་སྟེ། དེ་ལ་ཐོབ་པ་གང་ཞེ་ན། རྙེད་པ་དང་ལྡན་པ་གཉིས་ཏེ། མ་ཐོབ་པ་དང་། རྣམ་པར་ཉམས་པ་ལས་སོ་སོར་རྙེད་པ་དང་། ཐོབ་ནས་ཀུན་ཏུ་ལྡན་པའོ། དེ་ཡང་རྣམ་པ་གསུམ་དུ་འགྱུར་ཏེ། གྲིབ་མ་ལྟར་རྗེས་སུ་འབྲང་བ་དང་། ཁྱུ་མཆོག་ལྟར་རྗེས་སུ་འབྲང་བ་དང་། བེའུ་ལྟར་རྗེས་སུ་འབྲང་བའོ། །དེ་ལ་དང་པོ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པའི་ལྟ་བའོ། །གཉིས་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ་གོང་མ་ནས་ཤི་འཕོས་ནས་འདོད་པའི་ཁམས་སུ་སྐྱེ བའི་ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་བའི་དུས་ཀྱི་དགེ་བ་དང་།མི་དགེ་བའི་ལས་ཀྱི་ལྟ་བུའོ། །གསུམ་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པ་མ་ཡིན་པ་ཐོས་པ་དང་། བསམས་པ་དང་། བསྒོམས་པ་ལས་བྱུང་བའི་ལྟ་བུའོ། །མ་ཐོབ་པ་ནི་དེ་ལས་བཟློག་པའོ། །ཐོབ་པ་དང་མ་ཐོབ་པ་ འདི་དག་ནི་རང་གི་རྒྱུད་དུ་གཏོགས་པ་རྣམས་དང་།སོ་སོར་བརྟགས་པའི་འགོག་པ་དང་། སོ་སོར་བརྟགས་པ་མ་ཡིན་པའི་འགོག་པ་མ་ཡིན་ནོ། །འདུ་ཤེས་མེད་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་གང་ཞེ་ན། དགེ་རྒྱས་ཀྱི་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་གོང་མའི་མ་ཡིན་པ་ངེས་པར་ འབྱུང་བའི་འདུ་ཤེས་སྔོན་དུ་བཏང་བའི་ཡིད་ལ་བྱེད་པས་སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བའི་ཆོས་འགོག་པ་གང་ཡིན་པའོ།།འགོག་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་གང་ཞེ་ན། ཅི་ཡང་མེད་པའི་སྐྱེ་མཆེད་ལས་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་གནས་པའི་འདུ་ཤེས་སྔོན་དུ་བཏང་བའི་ཡིད་ ལ་བྱེད་པས་སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བའི་ཆོས་འགོག་པ་གང་ཡིན་པའོ།།འདུ་ཤེས་མེད་པ་གང་ཞེ་ན། འདུ་ཤེས་མེད་པའི་སེམས་ཅན་ལྷ་རྣམས་ཀྱི་ནང་དུ་སྐྱེས་པའི་སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བའི་ཆོས་རྣམས་འགོག་པ་གང་ཡིན་པའོ། །སྲོག་གི་དབང་པོ་གང་ཞེ་ན། ཁམས་ གསུམ་པའི་ཚེའོ།།སྐལ་པ་མཉམ་པ་གང་ཞེ་ན། སེམས་ཅན་རྣམས་མཚུངས་པའོ། །དེ་ནི་སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་འདྲ་བ་སྟེ། སེམས་ཅན་རྣམས་ལ་གཅིག་ཏུ་འདོད་པའི་རྒྱུའོ། །གནས་སོ་སོར་ཐོབ་པ་གང་ཞེ་ན། ཡུལ་སོ་སོར་ཐོབ་པའོ། །དངོས་པོ་སོ་སོར་ཐོབ་པ་ གང་ཞེ་ན།ཕུང་པོ་སོ་སོར་ཐོབ་པའོ། །སྐྱེ་མཆེད་སོ་སོར་ཐོབ་པ་གང་ཞེ་ན། ནང་དང་ཕྱིའི་བདག་ཉིད་ཅན་གྱི་སྐྱེ་མཆེད་སོ་སོར་རྙེད་པའོ། །སྐྱེ་བ་གང་ཞེ་ན། ཕུང་པོ་མངོན་པར་འགྲུབ་པའོ། །རྒ་བ་གང་ཞེ་ན། ཕུང་པོ་ཡོངས་སུ་སྨིན་པའོ། གནས་པ་གང་ ཞེ་ན།སྐྱེས་པའི་ཆོས་རྣམས་རྣམ་པར་མི་ཉམས་པའོ། །མི་རྟག་པ་གང་ཞེ་ན། འདུས་བྱས་སྐྱེས་པ་རྣམས་རྣམ་པར་འཇིག་པའོ། །མིང་གི་ཚོགས་གང་ཞེ་ན། མིང་འདོགས་པ་ཉིད་ནི་མིང་ངོ་། །ཚིག་གི་ཚོགས་གང་ཞེ་ན། དོན་དག་གི་ཡི་གེ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པའོ། །ཡི་གེའི་ཚོགས་གང་ཞེ་ན། ཡི་གེ་རྣམས་ཉིད་ཡི་གེའི་ཚོགས་ཞེས་བརྗོད་དོ། །རྐྱེན་མ་ཚོགས་པ་གང་ཞེ་ན། རྒྱུ་དང་རྐྱེན་མ་ཚང་བའོ།

对于如此深入了知，依靠近知、见、理、慧、思、智慧、光明和现证，这就称为尽智。
什么是无生智？即是依靠'我已遍知苦而无需再遍知'、'已断集而无需再断'、'已证灭而无需再证'、'已修道而无需再修'之智，以及依靠见、理、慧、思、智慧、光明和现证，这就称为无生智。
什么是忍？有八种现证忍：苦法智忍、苦类智忍、集法智忍、集类智忍、灭法智忍、灭类智忍、道法智忍和道类智忍。
相应法已经讲完。现在讲不相应法。其中，什么是得？获得和具有有两种：从未得和退失中获得，以及得已具有。这又分为三种：如影随行、如牛王随行和如犊子随行。其中第一种如无记见。第二种如从上界死后投生欲界结生时的善不善业。第三种如非俱生而从闻思修所生。不得则与此相反。得与不得这些是属于自相续，不包括择灭和非择灭。
什么是无想定？即已离遍净贪而未离上界贪，以出离想为先导的作意所灭除心心所法。
什么是灭尽定？即已离无所有处贪，以寂静想为先导的作意所灭除心心所法。
什么是无想？即生于无想天中灭除心心所法。
什么是命根？即三界中的寿命。
什么是同分？即有情的共同性。这是有情的相似性，是有情共同意乐的因。
什么是得处？即得到处所。
什么是得事？即得到蕴。
什么是得处所？即得到内外处。
什么是生？即蕴的形成。
什么是老？即蕴的成熟。
什么是住？即已生诸法不坏。
什么是无常？即有为法生已坏灭。
什么是名身？即名称的安立即是名。
什么是句身？即义理文字的圆满。
什么是文身？即文字本身称为文身。
什么是缘不和合？即因缘不具足。

།རྐྱེན་ཚོགས་པ་གང་ཞེ་ན། རྒྱུ་དང་རྐྱེན་རྣམས་མ་ཚང་བ་ཉིད་མེད་དོ། །སེམས་དང་མི་ལྡན་པ་རྣམས་བཤད་ཟིན་ཏོ། །རྣམ་པར་ཤེས་པ་གང་ཞེ་ན། འདི་ལྟར་དོན ཡོངས་སུ་གཅོད་པ་དང་།དོན་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་། དོན་ཀུན་དུ་རྟོགས་པ་སྟེ། ཇི་ལྟར་ནོར་བུ་ཉེ་བར་གྱུར་པའི་ཚོན་གྱི་རྣམ་པ་བརྟེན་པར་འགྱུར་བ་དེ་བཞིན་དུ་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཡང་ཡུལ་གྱི་རྣམ་པ་ཡོངས་སུ་གཅོད་ པ་སྟེ།ཡུལ་ཉེ་བའི་རྣམ་པར་བྱུང་བས་ཡུལ་ཉེ་བར་གཅོད་པ་ཡིན་གྱི། ཡུལ་གྱི་རྣམ་པ་ཙམ་ཉིད་ནི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་མ་ཡིན་ཏེ། ཡུལ་དེ་ཡང་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཡིན་པར་ཐལ་བར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ། །རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལས་དོན་གྱི་རྣམ་པ་གཞན་པ་ཡང་མ་ཡིན་ཏེ། རྣམ་པར་ཤེས་པ་དོན་གྱི་རྣམ་པས་སྟོང་པར་ཐལ་བར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ལྟར་ན་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལ་ཡོད་པའི་རྣམ་པས་ཕྱི་རོལ་གྱི་དོན་དུ་རྣམ་པར་གཞག་ལ། ཕྱི་རོལ་གྱི་དོན་གྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པར་གཞག་སྟེ། འདི་ལྟར་ཕན་ཚུན་ལྟོས་ནས་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་རྣམ་པར ཤེས་པར་བྱ་བར་འགྲུབ་བོ།།ཡང་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དེ་དབྱེ་ན་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཚོགས་དྲུག་སྟེ། མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་། རྣ་བའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་། སྣའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་། ལྕེའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་། ལུས་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་། ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཞེས་བྱའོ། །མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་གང་ཞེ་ན། མིག་གི་དབང་པོ་ལ་བརྟེན་ནས་གཟུགས་སོ་སོར་རྣམ་པར་རིག་པའོ། །རྣ་བའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་གང་ཞེ་ན། རྣ་བའི་དབང་པོ་ལ་བརྟེན་ནས་སྒྲ་སོ་སོར་རྣམ་པར་རིག་པའོ། །སྣའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ གང་ཞེ་ན།སྣའི་དབང་པོ་ལ་བརྟེན་ནས་དྲི་སོ་སོར་རྣམ་པར་རིག་པའོ། །ལྕེའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་གང་ཞེ་ན། ལྕེའི་དབང་པོ་ལ་བརྟེན་ནས་རོ་སོ་སོར་རྣམ་པར་རིག་པའོ། །ལུས་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་གང་ཞེ་ན། ལུས་ཀྱི་དབང་པོ་ལ་བརྟེན་ནས་རེག་བྱ་སོ་སོར་རྣམ་པར་ རིག་པའོ།།ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་གང་ཞེ་ན། ཡིད་ཀྱི་དབང་པོ་ལ་བརྟེན་ནས་ཆོས་སོ་སོར་རྣམ་པར་རིག་པའོ། །ཕུང་པོ་ལྔ་པོ་ནི་བཤད་ཟིན་ཏོ། །སྐྱེ་མཆེད་བཅུ་གཉིས་བརྗོད་པར་བྱ་སྟེ། དེ་ལ་ཁམས་བཅུ་དང་། སྐྱེ་མཆེད་བཅུ་ནི་བཤད་ཟིན་ཏོ། །ཡིད་ཀྱི་སྐྱེ་ མཆེད་དང་།ཆོས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་བཤད་པར་བྱ་སྟེ། རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཚོགས་དེ་དག་གི་ནང་ནས་རྣམ་པར་ཤེས་པ་གང་དང་གང་འགག་མ་ཐག་པ་དེ་དང་དེ་ནི་འདྲ་བའི་འབྲས་བུ་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཕྱི་མ་ཕྱི་མ་མངོན་པར་འགྲུབ་པའི་རྟེན་གྱི་ངོ་བོར་གནས་པས་ཡིད་ཅེས་སོ་། ཚོར་བའི་ཕུང་པོ་དང་། འདུ་ཤེས་ཀྱི་ཕུང་པོ་དང་། རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པ་དང་། ནམ་མཁའ་དང་། སོ་སོར་བརྟགས་པའི་འགོག་པ་དང་། སོ་སོར་བརྟགས་པ་མ་ཡིན་པའི་འགོག་པ་དང་། བདུན་པོ་འདི་དག་ནི་ཆོས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་ཅེས་བརྗོད་དོ། །དེ་ལ་ཚོར་བ་ལ་སོགས་པ གསུམ་དང་།རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པ་ནི་བཤད་ཟིན་ཏོ། །འདུས་མ་བྱས་གསུམ་བཤད་པར་བྱ་སྟེ། དེ་ལ་ནམ་མཁའ་གང་ཞེ་ན། གང་གཟུགས་རྣམས་ཀྱི་གོ་འབྱེད་ཅིང་གཟུགས་མེད་པ་ནི་ནམ་མཁའོ། །སོ་སོར་མ་བརྟགས་པའི་འགོག་པ་གང་ཞེ་ན། གང་འགོག་པ་ལ་ འབྲལ་བ་མ་ཡིན་པའོ།།སོ་སོར་བརྟགས་པའི་འགོག་པ་གང་ཞེ་ན། གང་འགོག་པ་དེ་ནི་འབྲལ་བའོ། །སྐྱེ་མཆེད་བཅུ་གཉིས་ནི་བཤད་ཟིན་ཏོ། །མིག་ལ་སོགས་པའི་སྐྱེ་མཆེད་དེ་དག་ཉིད་རྟེན་ལ་སོགས་པའི་བྱེ་བྲག་གིས་དབྱེ་ན་ཁམས་བཅོ་བརྒྱད་དུ་འགྱུར་ཏེ། རྟེན་དྲུག་དང་། དམིགས་པ་དྲུག་དང་། རྣམ་པར་ཤེས་པ་དྲུག་གི་དབྱེ་བས་སོ། །ཕུང་པོ་དང་། སྐྱེ་མཆེད་དང་། ཁམས་རྣམས་ཀྱི་མདོར་བསྡུས་པ་ནི་བཤད་ཟིན་ཏོ། །རྒྱས་པར་དབྱེ་བ་ནི་ཆོས་མངོན་པ་དང་བསྲེས་པ་ལས་ཤེས་བར་བྱའོ། །ཕུང་པོ་ལྔ་ཡི་ཡང་དག དོན།།མདོར་བསྡུས་རབ་བཤད་བསྟན་བཅོས་འདི། །འབད་པ་མེད་པའི་འཇིག་རྟེན་འདིའི། །དོན་དུ་ཟླ་བའི་གྲགས་པས་བྱས། །ཕུང་པོ་ལྔ་པ་ཞེས་བྱ་བའི་རབ་ཏུ་བྱེད་པ་སློབ་དཔོན་ཟླ་བ་གྲགས་པས་མཛད་པ་རྫོགས་སོ།

什么是因缘和合？就是因和缘都不缺少。无心所法已经讲过了。什么是识？就是完全分别对境、了知对境、通达对境，就像宝石接近颜料而显现颜色的形相一样，识也是完全分别境相的，由于境相的显现而分别对境，而不是仅仅境相就是识，因为这样的话对境也会成为识。识与对境的形相也不是分开的，因为这样识就会成为空无对境的形相。如此，以识中存在的形相安立为外境，以外境的形相安立为识，这样互相观待而成立能识和所识。
再者，识若分类则有六识聚：眼识、耳识、鼻识、舌识、身识和意识。什么是眼识？依靠眼根而各别了知色法。什么是耳识？依靠耳根而各别了知声音。什么是鼻识？依靠鼻根而各别了知气味。什么是舌识？依靠舌根而各别了知味道。什么是身识？依靠身根而各别了知触觉。什么是意识？依靠意根而各别了知法。
五蕴已经讲过了。应当说明十二处，其中十界和十处已经讲过了。应当解释意处和法处：在那些识聚中，任何识灭的刹那，作为产生相似果报后后诸识的所依体性而住，称为意。受蕴、想蕴、无表色、虚空、择灭、非择灭这七者称为法处。其中受等三者和无表色已经讲过了。
应当解释三无为法：其中什么是虚空？能开显诸色且无色性的是虚空。什么是非择灭？是不离系的灭。什么是择灭？是离系的灭。十二处已经讲完了。那些眼等处以所依等差别分类则成为十八界：以六根、六境和六识的差别。蕴、处、界的略说已经讲完了。详细分类应当从对照阿毗达磨了知。
此论由月称阿阇黎，为无勤世间之利益，略说五蕴真实义。《五蕴论》由阿阇黎月称造毕。

། །།དཔལ་ལྷ་བཙུན་པ་པོ་དྷི་ རཱ་ཛའི་བཀའ་ལུང་དང་།དགེ་འདུན་གྱི་བཀའ་སྩལ་གྱིས་ཚངས་པའི་འབྱུང་གནས་གཙུག་ལག་ཁང་དུ་རྒྱ་གར་གྱི་མཁན་པོ་དཱི་པཾ་ཀ་ར་ཤྲཱི་ཛྙཱ་ན་དང་། ཞུ་ཆེན་གྱི་ལོ་ཙཱ་བ་དགེ་སློང་ཚུལ་ཁྲིམས་རྒྱལ་བས་ཕག་གི་ལོ་ལ་བསྒྱུར་ཅིང་ཞུས་ཏེ་གཏན་ལ་ཕབ་པ་།། །།

依照尊贵的拉尊巴菩提王的教敕以及僧众的法旨，于清净源寺中，印度堪布燃灯吉祥智与大译师比丘戒胜，在猪年翻译校对并审定。

